PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

antoni_zambrowski
antoni zambrowski
syn czerwonego księcia

Czy Stalin otruł wdowę po Leninie?

Jako mały przedszkolak brałem udział w uroczystościach pogrzebowych wdowy po Leninie Nadieżdy Krupskiej w pierwszych dniach marca 1939 roku w Moskwie. Doczesne szczątki wdowy były wystawione zgodnie z partyjnym obyczajem w Sali Kolumnowej Domu Związków (przed rewolucją Resursy Obywatelskiej czyli zgromadzenia miejscowej szlachty), gdzie w styczniu 1924 roku wystawiono zwłoki jej męża Władimira Uljanowa znanego bardziej pod partyjnym pseudonimem Lenin. Zaprowadziła mnie przedszkolaka tam moja matka w owym czasie studentka uczelni moskiewskiej, korzystając z tego, że mieszkaliśmy niedaleko od miejsca uroczystości w zakonspirowanym hotelu Luks na głównej stołecznej ulicy Gorkiego (przedtem oraz dziś ul. Twierskaja) 36. Hotel należał do Międzynarodówki Komunistycznej (w skrócie Komintern) i w odróżnieniu od zwykłego hotelu ludzie z międzynarodowej śmietanki komunistycznej mieszkali tam latami.

Śmierć na urodziny

Tow. Krupska zmarła nagle w siedemdziesiątą rocznicę swych urodzin. 26 lutego 1939 roku sowiecka prasa centralna zamieściła na swych łamach życzenia urodzinowe nadesłane przez KC partii bolszewickiej oraz Radę Komisarzy Ludowych (czyli Radę Ministrów Kraju Rad), a już 28 lutego gazety wyszły z żałobnymi obwódkami, donosząc o jej nieoczekiwanej śmierci. Według urzędowej diagnozy lekarskiej tow. Krupska zmarła od zapalenia otrzewnej, ale według plotek przekazywanych cichcem z ust do ust przyczyną zapalenia była przygotowana w pracowni NKWD trucizna podano w torcie urodzinowym przysłanym osobiście przez Stalina, względnie w nadesłanych przez niego truskawkach.

Ślubna żona zaprzyjaźniona z kochanką

W publikacjach lat 30-ch oraz późniejszych pisano o Nadieżdzie Krupskiej jako o osobistej przyjaciółce i współpracowniczce Lenina. Tymczasem była ona jego ślubną żoną. Poznali się w Petersburgu, gdzie pani Nadieżda była nauczycielką. Lenin (w owym czasie jeszcze Władimir Uljanow) podjął działalność w marksistowskim Związku o Wyzwolenie Klasy Robotniczej i za to trafił do więzienia. Skazany następnie na zesłanie na Sybir udał się tam wraz z Krupską. By uzyskać prawo do wspólnego pobytu na zesłaniu musieli wziąć ślub w cerkwi. Stało się to 10 lipca 1898 roku. Odtąd pani Nadieżda była stałą towarzyszką życia Lenina aż do jego ostatniego tchnienia. Na emigracji w Europie Zachodniej, gdzie Lenin spędził długie lata po zesłaniu na Syberii, była jego współpracownicą pełniąc najczęściej zadania osobistej sekretarki. Jak często się zdarza, kiedy małżonkowie są równolatkami (Krupska była nawet o rok starsza od swego męża) po kilkunastu latach pożycia Lenin zaczął ją zdradzać z urodzoną we Francji Rosjanką Inessą Armand. Tow. Inessa była przedtem małżonką bogatego Rosjanina i matką jego dzieci, ale pod wpływem rewolucyjnej lektury porzuciła męża i podjęła działalność w partii bolszewickiej. Kodeks moralny lewicowego rewolucjonisty nie traktował takiego związku jako zdrady. Zdradą byłaby współpraca z policją lub z konkurencyjną partią, a nie związek intymny z osobą o takich samych poglądach politycznych. Toteż tow. Nadieżda tolerowała tow. Inessę przez całe jej życie jak na świadomą rewolucjonistkę przystało. Wystarczy stwierdzić, że tow. Inessa Armand towarzyszyła Leninowi wraz z Nadieżdą Krupską w tzw. zaplombowanym wagonie, którym grupa rewolucjonistów w 1917 r. przejechała przez Niemcy, prowadzące w tym czasie wojnę z Rosją, z neutralnej Szwajcarii do neutralnej Szwecji, by ostatecznie wrócić do rewolucyjnego Piotrogrodu. Ostatecznie tow. Inessa zmarła tragicznie już w Rosji sowieckiej i została pochowana z honorami w murze kremlowskim na Placu Czerwonym. Dla Lenina w owym czasie premiera rządu sowieckiego i nr 1 w partii bolszewickiej śmierć Inessy była olbrzymim ciosem.

Choroba i śmierć Lenina

Później Lenin doznał udaru mózgu i był leczony w podmoskiewskim pałacyku w Gorkach, gdzie obok lekarzy rosyjskich i zagranicznych opiekowały się nim żona oraz najmłodsza siostra Maria. Wtedy doszło do słynnego konfliktu pomiędzy Krupską a Stalinem, sprawującym opiekę nad Leninem po linii partyjnej. W czasie rekonwalescencji Lenin podyktował kilka krótkich artykułów, których krytyczna treść godziła w Stalina. Stalin w owym czasie już sekretarz generalny KC partii bolszewickiej pewnego razu zbeształ przez telefon Krupską zarzucając jej, że nie chroni należycie Lenina, któremu lekarze zalecili kompletny spokój i wypoczynek. Stalinowi chodziło oczywiście o to, by Lenin już więcej nie pisał krytycznych artykułów. O awanturze dowiedział się Lenin i podyktował swój ostatni w życiu list, domagając się przeproszenia żony, gdyż w przeciwnym razie zerwie ze Stalinem wszelkie stosunki. Co więcej przed swą śmiercią Lenin zdążył napisać tzw. testament polityczny, w którym proponował usunięcie Stalina ze stanowiska sekretarza generalnego KC. Testament miał być odczytany po śmierci Lenina na najbliższym zjeździe partii. Krupska spełniła wolę męża, ponownie narażając się na gniew Stalina. W kierownictwie partyjnym w owym czasie Stalin stworzył tzw. triumwirat (po rosyjsku trojkę ) złożoną z niego i dwóch najbliższych współpracowników Lenina Kamieniewa i Zinowjewa, skierowany przeciwko najwybitniejszemu ze współpracowników Lenina Lwu Trockiemu. Po wyeliminowaniu Trockiego Stalin pozbył się swych dawnych sojuszników i gdy Zinowjew zapytał go, czy wie on co to za uczucie wdzięczność, Stalin pykając fajkę odparł: to taka psia choroba.

Wdowa Lenina po stronie opozycji

Lew Trocki stał na czele tzw. opozycji lewicowej zwalczanej wspólnie przez większość partyjną. Gdy Stalin odtrącił Kamieniewa i Zinowjewa, ci utworzyli wspólny blok z dotychczas zwalczanym przez siebie Trockim. Tak powstaje tzw. nowa opozycja. Krupska popiera dawnych współpracowników swego męża. Rozwścieczony Stalin grozi jej, że kogo innego mianuje wdową po Leninie. Szantażowana w ten sposób Krupska ulega. Mieszka ona nadal na Kremlu w dawnym mieszkaniu Lenina wraz z jego młodszą siostrą Marią. Maria nie lubi szwagierki i dla zaznaczenia zasadniczej różnicy zdań popiera Stalina. Ciekawa rzecz, po raz ostatni Stalin rozmawiał z Krupską w 1925 roku, kiedy ona popierała nową opozycję ze względu na wieloletnią znajomość z Zinowjewem, który wiele lat spędził razem z Leninem na emigracji i w lecie 1917 roku wraz z nim ukrywał się przed policją Rządu Tymczasowego w słynnym szałasie na stacji kolejowej Razliw pod Piotrogrodem. Po roku Krupska powiedziała słowa, które zacytował później Trocki: Gdyby Iljicz (czyli Lenin) dziś żył, zapewne siedziałby już w więzieniu. W lecie 1930 roku w czasie stalinowskiej kolektywizacji, kiedy miliony chłopów zapędzono do kołchozów, powodując trwały upadek rolnictwa sowieckiego Krupska zabierając głos na partyjnej konferencji dzielnicowej (na dzielnicy baumańskiej Moskwy) powiedziała otwarcie, że leninowski plan uspółdzielczenia miał zupełnie inne założenia. W owym czasie za takie słowa można było trafić do więzienia, ale Krupska była wdową po Leninie i członkiem licznych władz partyjnych. W pierwszych latach po śmierci Lenina wybierano ją do centralnej komisji kontroli partyjnej, zaś później do KC. Ponadto była ona niezmiennie zastępcą komisarza ludowego (czyli wiceministrem) oświaty. Niezadowolona z traktowania jej przez swego szefa Andrieja Bubnowa zgłosiła dymisję, którą Biuro Polityczne odrzuciło. Później podczas stalinowskiej czystki lat 30-ch znacznie wyżej od Krupskiej zamieszczeni w hierarchii partyjnej i służbowej towarzysze byli więzieni i rozstrzeliwani, m.in. jej szef A. Bubnow, ale w roku 30-m władza Stalina nie była jeszcze tak absolutna.

Śmierć wdowy i pośmiertna niełaska

W czerwcu 1937r. zmarła w dość dziwnych okolicznościach siostra Lenina Maria i obserwując bezsilnie męczeńską śmierć tylu starych bolszewików Krupska powiedziała: Jakie szczęście, że Mania tego nie widzi. Bezpośrednią przyczyną otrucia Krupskiej był jej zamiar udania się na XVIII zjazd partii, gdzie mogłaby zabrać głos z trybuny zjazdowej i skrytykować stalinowskie represje wobec starych bolszewików. Oficjalną przyczyną jej śmierci miało być zapalenie otrzewnej wynikające z krwiaka w jelitach. 27 lutego 1939 roku Krupska zdążyła jeszcze wyprawić przyjęcie urodzinowe sanatorium dla starych bolszewików w Archangielskoje pod Moskwą. Po pożegnaniu gości Krupska poczuła się źle i została przewieziona do szpitala kremlowskiego. Tam przeprowadzono operację, która nie dała oczekiwanych wyników. O 6. 15 Krupska zmarła nie odzyskując przytomności. W urzędowym komunikacie fakt przeprowadzenia operacji ukryto, wywodząc, iż nie można było jej operować ze względu na słabe serce.O złym stosunku Stalina do wdowy po Leninie świadczy fakt, że wbrew zwyczajowi na 70-lecie nie otrzymała ona żadnego odznaczenia i że przez długie lata historiografia stalinowska starała się pominąć jej postać przy opisywaniu życia partii. Komentując śmierć Krupskiej Lew Trocki wysunął hipotezę otrucia. Wersję tę po latach potwierdził sekretarz Stalina Aleksandr Poskriobyszew, mówiąc, że staruszek się nie rozstrzeliwuje, lecz raczej morduje trucizną.

Artykuły archiwalne rok 2011

  Antoni Zambrowski

artykuły najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej książce |