PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

antoni_zambrowski
syn czerwonego ksi璚ia

W obronie w豉snej mowy

W czwartek 22 maja br. we wszystkich ogl康anych przeze mnie wieloj瞛ycznych programach telewizyjnych ogl康a貫m sceny z posiedzenia Werchownoj Rady Ukrainy (po polsku Rady Najwy窺zej) czyli parlamentu republiki, w kt鏎ych barczy軼i pos這wie rz康z帷ej Partii Region闚 ok豉dali si pi窷ciami z pos豉mi niepodleg這軼iowej opozycji. Posz這 o wniosek o nadanie j瞛ykowi rosyjskiemu statusu uznawanego w poszczeg鏊nych dzielnicach kraju j瞛yka regionalnego. Wniosek z這篡豉 Partia Region闚, opozycja patriotyczna odpowiedzia豉 na to pi窷ciami. Do g這sowania nie dosz這, ale jeden z pos堯w patriotycznej partii Batkiwszczyna zosta tak dotkliwie pobity, 瞠 trafi do szpitala. Mocno pobito r闚nie wnioskodawc ze strony rz康owej.

Mowa ukrai雟ka wci捫 zagro穎na

Zagraniczni komentatorzy telewizyjni demonstrowanej sceny mordobicia nie kryli ironii, nie zdaj帷 sobie sprawy z dramatyzmu sytuacji na Ukrainie. Deputowani opozycji patriotycznej wci捫 odczuwaj zagro瞠nie dla ojczystej mowy ze strony j瞛yka rosyjskiego. By zrozumie ich obawy musimy przypomnie sobie najwa積iejsze fakty z dziej闚 Ukrainy. W odr騜nieniu od Litwy i Bia這rusi Ukraina nie by豉 odr瑿nym cz這nem Rzeczypospolitej Obojga Narod闚. Szlachta ukrai雟ka optowa豉 za przy陰czeniem teren闚 obecnej Ukrainy wprost do Korony. W okresie kontrreformacji j瞛yk ukrai雟ki (zwany wtedy ruskim) sta si mow ch這psk. Szlachta na Rusi m闚i豉 po polsku i po 豉cinie. Nie by這 natomiast 瘸dnej dyskryminacji j瞛ykowej mowy ukrai雟kiej. W ka盥ej du瞠j wsi by豉 cerkiew, za przy cerkwi szko豉, w kt鏎ej miejscowe dzieci pobiera造 w j瞛yku ukrai雟kim podstawowe nauki. Pawe Jasienica dziwi si, 瞠 potomstwo ch這p闚 pa雟zczy幡ianych sprowadzanych z Mazowsza do maj徠k闚 na Ukrainie w przeci庵u kilku pokole gubi這 j瞛yk polski i ukrainizowa這 si. Taki by wp造w ukrai雟kiej szko造.
Przypomnijmy sobie sceny z sienkiewiczowskiego "Ogniem i mieczem". Pan Onufry Zag這ba wychowa si na Mazowszu, ale nast瘼ne lata 篡cia sp璠zi na Ukrainie. Opanowa miejscowy j瞛yk tak doskonale, 瞠 m鏬 udawa lirnika i 酥iewa ukrai雟kie pie郾i ludowe. Dopiero na widok dragon闚 Wo這dyjowskiego zacz掖 wo豉 po 豉cinie: Equus polonus sum, loquor latinae ! (jestem polskim szlachcicem, m闚i po 豉cinie). Takie pokojowe wsp馧篡cie j瞛yk闚 sko鎍zy這 wraz z rozbiorami Polski.

Rozbiory Polski wielk katastrof narodow Ukrainy

Dla Ukrainy by造 one jeszcze wi瘯sz katastrof kulturow, ni dla Polski w豉軼iwej. Katarzyna II wypowiedzia豉 wojn j瞛ykowi ukrai雟kiemu. To samo czynili jej nast瘼cy. Katarzyna przesiedli豉 te znad Dniepru na p馧nocny Kaukaz Sicz Zaporosk. Tam ukrai雟cy kozacy wyt瘼ili miejscowych Abazin闚 i stworzyli tereny wojska kuba雟kiego. Katarzyna zlikwidowa豉 o鈍iat w j瞛yku ukrai雟kim i skaza豉 lud ukrai雟ki na analfabetyzm, zr闚nuj帷 go w tym wzgl璠zie z ludem rosyjskim. O鈍iata na Ukrainie przemianowanej w Ma這rosj mog豉 by tylko rosyjska. Tragedi kultury ukrai雟kiej symbolizuj dramatyczne losy wielkiego poety ukrai雟kiego Tarasa Szewczenki pisz帷ego w odr騜nieniu od innych tw鏎c闚 ukrai雟kich w j瞛yku ojczystym. Zes豉no go na d逝gie lata w so責aty zabraniaj帷 pisania po ukrai雟ku. 安iatowej s豉wy pisarz ukrai雟ki Miko豉j Gogol pisa po rosyjsku, staj帷 si de facto pisarzem rosyjskim. Taki los spotka wielu pisarzy ukrai雟kich. Wystarczy przytoczy przyk豉d wielkiej poetki Anny Achmatowej, z domu Horenko. R闚nie wybitny pisarz rosyjski Konstanty Paustowski by Ukrai鎍em. Z Ukrainy (z miasta Szepiet闚ka) pochodzi te g這郾y pisarz bolszewicki Miko豉j Ostrowski - autor powie軼i "Jak hartowa豉 si stal". T list znanych Ukrai鎍闚 pisz帷ych po rosyjsku mo積a ci庵n望 w niesko鎍zono嗆. Wyobra幟y sobie, 瞠 carom uda這by si zrusyfikowa Polsk do poziomu Ukrainy i nasi najwi瘯si pisarze doby rozbiorowej pisaliby nie po polsku, lecz po rosyjsku. M闚i o g這郾ych polskich pisarzach t逝maczonych na rosyjski i powszechnie czytanych w Rosji jak Eliza Orzeszkowa, Boles豉w Prus czy Henryk Sienkiewicz. Na szcz窷cie symbolem zabieg闚 rusyfikacyjnych sta豉 si pi瘯na powie嗆 Stefana 疾romskiego "Syzyfowe prace".

Pierwsza pr鏏a zdobycia niepodleg這軼i

Po upadku caratu oraz po przewrocie bolszewicki w Rosji Ukraina wykorzystuj帷 kl瘰k armii rosyjskiej w wojnie z Niemcami usi這wa豉 pod德ign望 si na niepodleg這嗆. Na czele Ukrai雟kiej Republiki Ludowej stan掖 niepodleg這軼iowy socjalista Symon Petlura. Ukrai雟cy bolszewicy byli znacznie s豉bsi od petlurowc闚, ale z pomoc zbrojn pospieszyli im bolszewicy rosyjscy. R闚nie monarchista gen. Dienikin nie uznawa prawa Ukrainy na niepodleg這嗆 i dopiero pobity przez czerwonych wycofa si z poza jej granice. W闚czas ataman Petlura zawar przymierze z naczelnikiem pa雟twa polskiego J霩efem Pi連udskim i w maju 1920 roku zdobyli na bolszewikach Kij闚. Bolszewicy podj瘭i kontrofensyw, kt鏎a zaprowadzi豉 ich na przedpola Warszawy. W odpowiedzi na nawa喚 bolszewick wszystkie stany spo貫cze雟twa polskiego chwyci造 za bro i czerwona Rosja ponios豉 kl瘰k. Takiej mobilizacji ch這pstwa ukrai雟kiego w obronie atamana Petlury nie by這 i idea niepodleg貫j Ukrainy ponios豉 dotkliw pora磬. Jej namiastk sta豉 si Ukrai雟ka Republika Rad ze stolic w Charkowie (Kij闚 by zbyt daleko od granic Rosji), ju w ko鎍u 1922 roku w陰czona na si喚 do Zwi您ku Rad ze stolic w Moskwie. Kultura ukrai雟ka prze篡豉 jeszcze kr鏒kotrwa造 rozkwit, ale umacnianie si dyktatury Stalina na Kremlu doprowadzi這 do stopniowego wznowienia rusyfikacji Ukrainy. Przys這wiow sta豉 si odzywka rosyjskiego biurokraty do przemawiaj帷ego do niego po ukrai雟ku tubylca: "gowori po cie這wiecieski (m闚 do mnie po ludzku)".

Wielka tragedia narodowa lat 30-ch

Najwi瘯szy cios 篡wio這m ukrai雟kim przynios豉 kolektywizacja wsi na pocz徠ku lat 30-ch, kiedy podczas sztucznego g這du zwanego na Ukrainie Ho這domorem zmar這 kilka milion闚 ukrai雟kich ch這p闚. Stalin sam w swych pracach okre郵a kwesti narodow na Ukrainie jako kwesti ch這psk, wi璚 mordowanie mieszka鎍闚 wsi w tej republice by這 mordowaniem 篡wio堯w narodowych. Zbo瞠 zabierano g這duj帷ym ch這pom, aby sprzeda je za bezcen zagranic. W tym czasie trwa kryzys 鈍iatowy i w innych krajach zbo瞠 wyrzucano do morza, by jego nadmiar nie obni瘸 cen. Gdy prezydent Wiktor Juszczenko okre郵a stalinowski Ho這domor jako ludob鎩stwo antyukrai雟kie, Rosjanie odpowiadali, 瞠 i inne republiki sowieckie prze篡造 tak kl瘰k g這du. Zgoda, ale nat篹enie polityki antych這pskiej i zarazem antynarodowej by這 najsilniejsze na Ukrainie. P騧niej w czasie stalinowskich czystek wci捫 wzmagano walk z ukrai雟kimi bur簑azyjnymi nacjonalistami, najcz窷ciej ich morduj帷.
O braku zaufania Stalina do kadr partyjnych na Ukrainie 鈍iadczy fakt, 瞠 przez ca造 okres jego rz康闚 na Kremlu na Ukrainie nie powierzono stanowiska I sekretarza KC partii komunistycznej (KP(b)U) 瘸dnemu etnicznemu Ukrai鎍owi. Rz康y w Charkowie, a nast瘼nie w Kijowie sprawowali w r騜nych okresach 砰d Lazar Kaganowicz, Polak Stanis豉w Kosior oraz Rosjanin Nikita Chruszczow. (Nawiasem m闚i帷, Stanis豉w Kosior pad ofiar antypolskiej czystki lat 30-ch i zosta rozstrzelany przez NKWD).
W sierpniu 1939 roku Stalin podpisa pakt z Hitlerem i 17 wrze郾ia zaatakowa walcz帷 z Niemcami Polsk. Agresj ubrano w has豉 pomocy dla bratnich narod闚 Ukrai鎍闚 i Bia這rusin闚. Kresy Wschodnie Rzeczypospolitej sp造n窸y wtedy polsk krwi. Okrucie雟two czerwonych boj闚ek bia這ruskich, 篡dowskich i ukrai雟kich przypomina這 rabacj galicyjsk Jakuba Szeli. Dopiero ludob鎩stwo oddzia堯w UPA z lata 1943 roku na Wo造niu i Galicji Wschodniej przy熤i造 swym okrucie雟twem wyczyny czerwonych band wezwanych do buntu przez marsza趾a sowieckiego Siemiona Timoszenk.

Dalszy ci庵 rusyfikacji

Przy陰czenie do sowieckiej Ukrainy polskich Kres闚 poprawi這 sytuacj j瞛yka ukrai雟kiego, gdy to w豉郾ie na Kresach mowa ukrai雟ka i bia這ruska przetrwa造 w stanie nienaruszonym, gdy sowiecka Bia這ru i Ukraina uleg造 powa積ej rusyfikacji. Rz康z帷y na Kremlu po 鄉ierci Stalina Nikita Chruszczow zadekretowa wr璚z zast徙ienie j瞛yka bia這ruskiego przez rosyjski. Do analogicznych decyzji w sprawie ukrai雟kiej mowy zabrak這 mu odwagi. Chruszczow kierowa si marksistowskimi dogmatami o zlewaniu si j瞛yk闚 narodowych w jeden j瞛yk 鈍iatowy, co lansowa przed I wojn 鈍iatow "papie" europejskiego marksizmu Karol Kautsky, kt鏎y w ten spos鏏 sankcjonowa swoje w豉sne do鈍iadczenia 篡ciowe. By on bowiem za m這du czeskim patriot, ale nast瘼nie nawr鏂i si na marksizm i wyrobi sobie s豉w 鈍iatow pracami pisanymi po niemiecku. Teorie Kautskiego w tym wzgl璠zie bardzo pasowa造 biurokratom sowieckim, najpierw Stalinowi, a p騧niej jego nast瘼com. Wed逝g sowieckich plan闚 pierwszymi do rusyfikacji by造 narody s這wia雟kie.
Opozycja patriotyczna na Ukrainie, podobnie jak w innych republikach sowieckich, wykorzysta豉 gorbaczowowsk "pieriestrojk" do tworzenia legalnych ruch闚 demokratycznych. Takim si sta Ukrai雟ki Ruch za Perebudowu. Jego staraniami plebiscyt na Ukrainie w grudniu 1991 roku da zdecydowan wi瘯szo嗆 zwolennikom niepodleg這軼i kraju. W tych warunkach przewodnicz帷y Werchownoj Rady Leonid Krawczuk na naradzie w Bia這wieskiej Puszczy, wykorzystuj帷 zatarg prezydenta Republiki Federacyjnej Rosji Borysa Jelcyna z prezydentem Zwi您ku Sowieckiego Michai貫m Gorbaczowem, doprowadzi do uchwalenia wyst徙ienia trzech s這wia雟kich republik - Rosji, Ukrainy i Bia這rusi ze Zwi您ku Rad, powo逝j帷 na jego miejsce Wsp鏊not Pa雟tw Niepodleg造ch.

Mowa ukrai雟ka - j瞛ykiem urz璠owym niepodleg貫j Ukrainy

Konstytucja niepodleg貫j Ukrainy ustali豉, 瞠 j瞛ykiem urz璠owym w pa雟twie ukrai雟kim jest j瞛yk ukrai雟ki. Rozpocz窸a si obliczona na d逝gie lata walka o reukrainizacj Ukrainy, gdy nale瘸這 odrobi skutki wieloletniej przymusowej rusyfikacji. Walka ta toczy si w warunkach sta造ch d捫e polityk闚 rosyjskich do przywr鏂enia dominacji Rosji nad Ukrain. Rosyjscy politycy zapami皻ali maksym prof. Zbigniewa Brzezi雟kiego, 瞠 tylko panowanie Rosji nad Ukrain czyni z niej imperium. Prezydent Rosji W豉dimir Putin opowiada, 瞠 gdy wr鏂i do Petersburga z NRD w dobie walki Jelcyna z Gorbaczowem nie m鏬 zrozumie pytania, czy jest za Rosj czy za Zwi您kiem Rad. Dla niego Zwi您ek Sowiecki by jak najbardziej Rosj, tyle 瞠 bardziej obszern. Zapytany przez Natali Narocznick, czy pozwoli豚y na rozpad Zwi您ku Sowieckiego, odpowiedzia, 瞠 w 瘸dnym razie. 安iadczy to, i lekcewa篡 on sobie prawo narod闚 do samostanowienia o ile to prawo jest sprzeczne z interesami imperialnymi Rosji. Dlatego te Putin wtr帷a si w wewn皻rzne sprawy Ukrainy, zarzucaj帷 jej dyskryminacj j瞛yka rosyjskiego. "Dyskryminacja" podczas faktycznego zalewu Ukrainy ruszczyzn. A jak w takim razie okre郵i traktowanie j瞛yka ukrai雟kiego w Rosji, w kt鏎ej mieszkaj miliony Ukrai鎍闚 ?! Rusyfikacja kozak闚 kuba雟kich - potomk闚 kozak闚 siczowych 鈍iadczy jaki los szykuje Ukrai鎍om Rosja. To ma by etniczna zag豉da, przekszta販enie ca貫go narodu w Rosjan.
Wed逝g spisu powszechnego z roku 2001 wi瘯szo嗆 ludno軼i na Ukrainie stanowi Ukrai鎍y - 77,8 %. Rosjanie s najwi瘯sza mniejszo軼i narodow i stanowi 17,3. Rzecz jednak w tym, 瞠 ukrai雟ki jako j瞛yk ojczysty podaje nie 100 % Ukrai鎍闚, lecz zaledwie 85 % z nich. Reszta m闚i w domu po rosyjsku. Poza Zachodni Ukrain miasta s w gruncie rzeczy rosyjskoj瞛yczne. S regiony, gdzie odsetek Rosjan jest wy窺zy i oni narzucaj reszcie wsp馧mieszka鎍闚 zwyczaj m闚ienia po rosyjsku. Partia Region闚 chce gra na tych zwyczajach i szuka w鈔鏚 Rosjan na Ukrainie swoich sprzymierze鎍闚. St康 propozycja umocnienia roli j瞛yka rosyjskiego ustaw parlamentarn. Opozycja niepodleg這軼iowa 鈍iadoma grozy po這瞠nia stawia targowiczanom zaciek造 op鏎. Taki jest podtekst mordobicia w parlamencie Ukrainy.

Antoni Zambrowski

artyku造 najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej ksi捫ce |