PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

Zmar豉 Jelena Bonner

24,06,2011

W ubieg造 pi徠ek 18 czerwca br. zmar豉 w szpitalu w ameryka雟kim mie軼ie Bostonie w wieku 88 lat znana rosyjska dzia豉czka opozycyjna Jelena Bonner. Przyczyn zgonu by zawa serca.
Pani Jelena urodzi豉 si 15 lutego 1923 roku w miejscowo軼i Merw w Sowieckiej Republice Turkme雟kiej (dzi niepodleg造 Turkmenistan). Jej ojcem by wybitny komunista ormia雟ki Gework Alichanian, za matk dzia豉czka komunistyczna narodowo軼i 篡dowskiej Rut Bonner. Poniewa tow. Gework Alichanian by wa積ym pracownikiem aparatu Kominternu czyli Mi璠zynarod闚ki Komunistycznej, w latach 30-ch mieszka wraz z rodzin w moskiewskim hotelu "Luks" przy ul. Gorkiego 36 - siedzibie wielu komunist闚 z ca貫go 鈍iata. (Tam te mieszkali moi rodzice po przyje寮zie z Warszawy, a zatem jako ma造 przedszkolak by貫m s御iadem pani Jeleny w tej samej kamienicy). Lusik (tak brzmia這 ormia雟kie imi pani Jeleny) mia豉 jeszcze m這dszego brata Igora. Podczas s造nnej masowej stalinowskiej czystki lat 30-ch, kt鏎a szczyt osi庵n窸a w roku 1937, podkomendni szefa NKWD Niko豉ja Je穎wa aresztowali rodzic闚 pani Jeleny. Ojca rozstrzelano, za matka zosta豉 skazana na 8 lat obozu pracy przymusowej ko這 Karagandy (w Kazachstanie) i na dalszy pobyt na zes豉niu. R闚nie jej 41-letni wuj Matwiej Bonner zosta skazany na 鄉ier, za jego 穎na skazana na zes豉nie jako 穎na "wroga ludu". Rodzic闚 pani Jeleny oraz wuja z wujenk zrehabilitowano dopiero po 鄉ierci Stalina podczas chruszczowowskiej odwil篡.
Po agresji III Rzeszy na Zwi您ek Sowiecki w czerwcu 1941 roku pani Jelena zg這si豉 si na ochotnika do wojska i zosta豉 niezmiernie dzieln sanitariuszk na froncie pod Leningradem. Dwukrotnie ranna zdemobilizowa豉 si w 1946 roku i podj窸a wy窺ze studia w Akademii Medycznej w Leningradzie. Dzi瘯i studiom pani Jelena zosta豉 lekarzem pediatr, a nadto szcz窷liw matk c鏎ki Tatiany oraz syna Aleksieja urodzonych w zwi您ku ma鹵e雟kim z koleg ze studi闚 Iwanem Siemionowem.
W 1965 roku pani Jelena wst徙i豉 w szeregi KPZR.
Wkr鏒ce pani Jelena w陰czy豉 si z w豉軼iw jej energi w dzia豉lno嗆 tzw. ruchu dysydenckiego czyli raczkuj帷ej opozycji demokratycznej w Zwi您ku Sowieckim. M.in. pani Jelena pot瘼i豉 najazd kraj闚 Uk豉du Warszawskiego na Czechos這wacj. Poniewa jej ma鹵e雟two z Iwanem Siemionowem si rozpad這, pani Jelena w roku 1972 po郵ubi豉 s造nnego fizyka sowieckiego, "ojca sowieckiej bomby wodorowej" prof. Andrieja Sacharowa, kt鏎y w owym czasie przewodzi sowieckiemu ruchowi opozycyjnemu. Prof. Sacharow by wdowcem z trojgiem dzieci. W roku 1975 prof. Andriej Sacharow otrzyma pokojow nagrod Nobla i pani Jelena, przebywaj帷a w tym czasie we W這szech na leczeniu, podj窸a t nagrod w imieniu swego m篹a i wyg這si豉 w jego imieniu okoliczno軼iowe przem闚ienie. W roku 1976 pani Jelena zosta豉 cz這nkiem-za這篡cielem pozarz康owej Moskiewskiej Grupy Helsi雟kiej nadzoruj帷ej przestrzeganie w Sowietach praw cz這wieka. Wskutek szykan KGB dzieci pani Jeleny ze zwi您ku z Iwanem Siemionowem wyemigrowa造 w roku 1977 oraz 1978 do Stan闚 Zjednoczonych.
Po naje寮zie wojsk sowieckich na rz康zony przez afga雟kich komunist闚 Afganistan prof. Sacharow pot瘼i ten kolejny akt sowieckiej agresji i zosta za kar w styczniu 1980 roku zes豉ny do miasta Gorki (tradycyjna nazwa Ni積ij Nowgorod), kt鏎e jako wa積y o鈔odek przemys這wy by這 zamkni皻e dla obcokrajowc闚, a wi璚 i dziennikarzy. W闚czas pani Jelena sta豉 si 陰cznikiem m篹a ze 鈍iatem. Za kar aresztowano j pod zarzutem antysowieckiej agitacji i propagandy w kwietniu 1984 roku i skazano na 5 lat zes豉nia w tym瞠 mie軼ie Gorki. Dopiero nowy sekretarz generalny KC Michai Gorbaczow pozwoli profesorowi Sacharowowi i jego 穎nie na powr鏒 do Moskwy, gdzie wzi瘭i oni czynny udzia w dzia豉lno軼i politycznej w dobie "pieriestrojki". Prof. Andriej Sacharow zmar w Moskwie 14 grudnia 1989 roku. W jego pogrzebie w imieniu wybijaj帷ej si na niepodleg這嗆 Polski wzi掖 udzia jego osobisty znajomy znany dzia豉cz "S" Zbigniew Romaszewski.
Pani Jelena bra豉 nadal czynny udzia w 篡ciu publicznym Rosji. Podczas tzw. sierpniowego puczu Giennadija Janajewa popiera豉 przeciwdzia豉j帷e mu si造 demokratyczne z Borysem Jelcynem na czele. R闚nie podczas konfliktu prezydenta Jelcyna z Rad Najwy窺z w 1993 roku popar豉 konsekwentnie Jelcyna. Gdy wojsko rosyjskie wtargn窸o na teren niepodleg貫j de facto Republiki Czecze雟kiej z prezydentem D穎charem Dudajewem na czele pani Jelena w znak protestu zrezygnowa豉 z cz這nkostwa w komisji praw cz這wieka przy prezydencie Jelcynie.
By豉 surowym krytykiem autorytarnych rz康闚 prezydenta W豉dimira Putina. W marcu 2010 roku jako pierwsza podpisa豉 manifest "Putin musi odej嗆".
W ostatnich latach cz瘰to przebywa豉 w odwiedzinach u swej rodziny w Stanach Zjednoczonych. Do szpitala w Bostonie trafi豉 w 21 lutego br. Zmar豉 na atak serca 18 czerwca br. Ma by pochowana w Moskwie obok swego m篹a Andrieja Sacharowa.
Polska demokracja straci豉 m篹nego i wypr鏏owanego przyjaciela.

Antoni Zambrowski
artyku造 najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej ksi捫ce |