PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

antoni_zambrowski
syn czerwonego ksi璚ia

Nikita Chruszczow - z 獞oka car

Nikita Chruszczow by pierwszym w豉dc Zwi您ku Sowieckiego epoki postalinowskiej i zarazem jednym z najbli窺zych wsp馧pracownik闚 Stalina w ostatnim okresie jego rz康闚. Do historii 鈍iatowej przeszed przede wszystkim jako inicjator i zarazem wykonawca pomys逝 wyg這szenia tajnego referatu o kulcie jednostki na XX zje寮zie KPZR w lutym 1956 roku oraz jawnego ju referatu o zbrodniach Stalina na XXII zje寮zie KPZR w pa寮zierniku 1961 roku. Wcze郾iej jednak zapisa si jako jeden z najbardziej gorliwych uczestnik闚 inicjowanych przez Stalina krwawych czystek "wrog闚 ludu" w Moskwie i na Ukrainie.

Od najm這dszych lat wytrwale pi掖 si w g鏎

Nikita Chruszczow urodzi si 5 kwietnia 1894 roku w du瞠j wsi (po rosyjsku "sje這") Kalinowka powiatu dmitrijewskiego kurskiej gubernii (na etnicznych terenach rosyjskich granicz帷ych z Ukrain) w ubogiej ch這pskiej rodzinie. Ochrzczono go w miejscowej prawos豉wnej cerkwi. Od 12 roku 篡cia by wiejskim pastuchem. Przez jedn zaledwie zim ucz瘰zcza do miejscowej wiejskiej szko造, gdzie jako tako opanowa rosyjski elementarz. Z poprawnym pisaniem do ko鎍a 篡cia by這 u niego krucho.
W roku 1908 jego ojciec Sjergiej Chruszczow przeprowadzi si do pobliskiego Zag喚bia Donieckiego na Ukrainie stanowi帷ej w owym czasie cz窷 sk豉dow Imperium Rosyjskiego zwan urz璠owo Ma這rosj. W 1912 roku Nikita podj掖 prac 郵usarza w przedsi瑿iorstwie remontuj帷ym sprz皻 g鏎niczy w kopalniach oraz zak豉dach przemys這wych Zag喚bia. W latach 1917 - 1919 czyli w czasach wojny domowej i panuj帷ego w miastach g這du wr鏂i do rodzinnej wsi i zosta przewodnicz帷ym miejscowego komitetu biedoty. Komitety biedoty by造 organizowane przez bolszewik闚 jako przeciwwaga do rad wiejskich, gdy w miejscowych sowietach (wiejskich radach), nominalnie sprawuj帷ych w豉dz w terenie, bolszewicy nie zawsze mieli odpowiedni pos逝ch. W 1918 roku wst徙i do partii bolszewickiej - RKP(b). Walczy w szeregach s造nnej I Konnej Armii dowodzonej przez Budionnego i Woroszy這wa, gdzie by sekretarzem organizacji partyjnej w jednym z pu趾闚. Po demobilizacji w 1920 roku skierowany do pracy umys這wej (urz璠niczej) w Zag喚biu Donieckim. Wobec ewidentnych brak闚 w wykszta販eniu zosta skierowany w 1921 roku na tzw. rabfak przy technikum czyli do klasy dla m這dzie篡 robotniczej uzupe軟iaj帷ej wykszta販enie w zakresie szko造 鈔edniej. Zosta aktywist partyjnym w technikum po鈍i璚aj帷 ca造 czas pracy partyjnej kosztem nauki. Dzi瘯i temu otrzyma papiery o uko鎍zeniu technikum bez widocznych post瘼闚 w czytaniu, a zw豉szcza pisaniu. Jako sekretarz organizacji partyjnej technikum podczas prowadzonej w ca貫j RKP(b) dyskusji partyjnej zaj掖 stanowisko popieraj帷e tzw. lewicow opozycj czyli koncepcje polityczne g這szone przez Lwa Trockiego. Prawdopodobnie dostosowa si do panuj帷ych w jego okolicy pogl康闚. Po pora盧e Trockiego Chruszczow pr璠ko zmieni zdanie, z這篡 w 1924 roku samokrytyk i nawet zosta sekretarzem komitetu rejonowego partii. Mimo to skorzysta z obecno軼i na okr璕owej konferencji partyjnej sekretarza generalnego Kom. partii Ukrainy ζzaria Kaganowicza i poskar篡 si mu na stosowane wci捫 wobec niego szykany za 闚 b陰d m這do軼i. Dzi瘯i wstawiennictwu L. Kaganowicza Chruszczow awansowa na pracownika aparatu KC KP(b)U i zosta zatrudniony w 闚czesnej stolicy sowieckiej Ukrainy Charkowie. (Bolszewicy przenie郵i stolic do Charkowa, kt鏎y by blisko granicy Federacji Rosyjskiej i zapewnia lepsz kontrol militarn ni po這穎ny bardziej na zach鏚 Kij闚).

Dalszy ci庵 kariery a w Moskwie

W roku 1929 Chruszczow zosta skierowany do Moskwy studia do Akademii Przemys這wej. Komisja egzaminacyjna odrzuci豉 jego kandydatur ze wzgl璠u na jego faktyczny analfabetyzm, ale pomog豉 ponownie protekcja L. Kaganowicza. Kaganowicz w tym czasie by ju sekretarzem partyjnym Moskwy i on mianowa Chruszczowa po zaledwie p馧rocznej nauce w Akademii sekretarzem organizacji partyjnej Akademii. By to wa積y szczebel w karierze partyjnej Nikity Chruszczowa, gdy dzi瘯i temu zawar on bli窺z znajomo嗆 z 穎n Stalina - Nadie盥 Alli逝jew, studiuj帷 w tej samej Akademii. Dzi瘯i tej znajomo軼i Chruszczow by zapraszany do mieszkania Stalina. Zgodnie z duchem czasu Chruszczow demonstrowa sw bolszewick czujno嗆, wypatruj帷 wsz璠zie gdzie tylko si da這 ukrytych "wrog闚 ludu". Wielu z nich musia這 porzuci studia. Dzi瘯i temu ju w styczniu 1931 roku zosta sekretarzem organizacji rejonowej (dzielnicowej) WKP(b), co mu da這 jeszcze wi瘯sze pole dzia豉nia przeciwko wrogom partii. Po roku by ju II sekretarzem Moskiewskiego Komitetu Miejskiego partii, po kolejnych dw鏂h latach - w styczniu 1934 roku awansowa na stanowisko I sekretarza MKM, za w marcu 1935 roku zast徙i ζzaria Kaganowicza na stanowisku I sekretarza Moskiewskiego Komitetu Obwodowego. W闚czas ujawniono informacje o udziale Chruszczowa w opozycji trockistowskiej, ale Stalin zbagatelizowa ten fakt i poleci ukry kompromituj帷e szczeg馧y biografii przed delegatami konferencji partyjnej.
Awans Chruszczowa zbieg si z paroksyzmem czystki przeciwko "wrogom ludu" prowadzonej przez szefa NKWD Niko豉ja Je穎wa. Ostrze "je穎wszczyzny" skierowane by這 m.in. przeciwko mieszkaj帷ym w ZSRR Polakom, w tym polskim komunistom. Chruszczow, cho by etnicznym Rosjaninem i taki zapis mia w urz璠owych papierach, te prze篡 w闚czas chwil grozy, kiedy Stalin na podstawie donosu Je穎wa zarzuci mu, i jest z pochodzenia Polakiem i jego prawdziwe nazwisko brzmi Chruszczewski. Nie wykluczone, 瞠 by這 to - obok zamiaru zrobienia kariery po trupach podw豉dnych - motywem jego gorliwo軼i w czystce. Tak czy owak Chruszczow by gorliwym inicjatorem represji wobec ludzi uznanych za podejrzanych, zw豉szcza w szeregach aparatu partyjnego. W latach 1936 -37 w Moskwie NKWD aresztowa這 55.741 os鏏. Spo鈔鏚 38 sekretarzy Moskiewskiego Komitetu Miejskiego oraz Obwodowego aresztowano 35, spo鈔鏚 146 sekretarzy komitet闚 rejonowych (dzielnicowych) aresztowano 136.

Pogromca bur簑azyjnych nacjonalist闚 na Ukrainie

W sierpniu 1937 roku do Kijowa przybyli z Moskwy 闚czesny premier ZSRR Wiaczes豉w Mo這tow, Nikita Chruszczow oraz szef NKWD Niko豉j Je穎w. Zwo豉li oni plenum KC KP(b) Ukrainy i zaproponowali usuni璚ie ze wszystkich kierowniczych stanowisk partyjnych i pa雟twowych dotychczasowych przyw鏚c闚 republiki. Na stanowisko I sekretarza KC zaproponowano Nikit Chruszczowa. Gdy plenum KC odrzuci te odg鏎ne sugestie , W. Mo這tow po uprzedniej telefonicznej konsultacji ze Stalinem zaprosi cz這nk闚 ukrai雟kiego Politbiura KC na wsp鏊ne posiedzenie z Politbiurem KC WKP(b). W Moskwie zostali oni w wi瘯szo軼i aresztowani. Spo鈔鏚 102 cz這nk闚 KC KP(b)U uchowa這 si zaledwie trzech.
W lutym 1938 roku Chruszczow zosta przeniesiony do stolicy Ukrainy - Kijowa, gdzie ju bez oddolnych opor闚 zast徙i polskiego bolszewika Stanis豉wa Kosiora, awansowanego na stanowisko wicepremiera, wed逝g 闚czesnego nazewnictwa - zast瘼cy przewodnicz帷ego Rady Komisarzy Ludowych ZSRR. (W czasach rz康闚 Stalina na czele w豉dz partyjnych na Ukrainie nie trafi si ani razu etniczny Ukrainiec. Zaszczytne te funkcje pe軟ili 砰d L. Kaganowicz, Polak Stanis豉w Kosior oraz Rosjanin Nikita Chruszczow). Kosior zreszt popracowa w Moskwie zaledwie par miesi璚y, gdy zosta aresztowany w maju 1938 rok, po roku skazany na 鄉ier i stracony. Natomiast rz康y Chruszczowa na Ukrainie oznacza造 zaostrzenie represji przeciwko tzw. bur簑azyjnym nacjonalistom. W 1938 roku aresztowano na Ukrainie 106.119 os鏏. Dzi瘯i tym staraniom awansowa w styczniu 1938 roku na kandydata na cz這nka Biura Politycznego KC WKP(b).W marcu 1939 roku awansuje jeszcze wy瞠j na cz這nka Biura Politycznego KC WKP(b).
Jako osoba nr 1 we w豉dzach partyjnych Ukrainy by cz這nkiem Rady Wojennej Kijowskiego Specjalnego Okr璕u Wojskowego, wobec czego wzi掖 czynny udzia w przy陰czaniu po 17 wrze郾ia 1939 roku do sowieckiej Ukrainy po逝dniowej cz窷ci polskich Kres闚 Wschodnich. W pertraktacjach odno郾ie kapitulacji Lwowa przed jednostkami sowieckimi 鈍iadomie oszuka dow鏚c polskiej obrony Lwowa gen. Langnera, gwarantuj帷 jako cz這nek Rady Wojennej Ukrai雟kiego Frontu wolno嗆 osobista polskim oficerom. W swych przem闚ieniach pod瞠ga do samos康闚 wobec polskich oficer闚 i polskich ziemian. Ponosi odpowiedzialno嗆 za przeprowadzane przez NKWD na jego terenie wyw霩ki setek tysi璚y Polak闚 na Sybir lub do Kazachstanu. Z tamtych czas闚 datuje si te jego przyja潯 z Wand Wasilewsk, poznan przez niego we Lwowie, kt鏎 zarekomenduje Stalinowi jako osob godn zaufania. Wanda Wasilewska kilka lat p騧niej - w czasie wojny niemiecko-sowieckiej pe軟i豉 odpowiedzialn funkcj przewodnicz帷ej Zwi您ku Patriot闚 Polskich w ZSRR.

Nadal wzwy

Po naje寮zie Hitlera na Zwi您ek Sowiecki Nikita Chruszczow piastowa szereg odpowiedzialnych funkcji cz這nka Rady Wojennej czyli partyjnego nadzorcy w dow鏚ztwie kilku front闚, m.in. Frontu Stalingradzkiego oraz I Frontu Ukrai雟kiego. Prze篡 gorycz katastrofalnej pora磬i pod Charkowem na wiosn 1942 roku oraz tryumf kolejnych zwyci瘰tw. Awansowa na genera豉 (dwugwiazdkowy gieniera-lejtienant), zosta odznaczonym wieloma wojskowymi orderami. Od sierpnia 1944 roku piastuje urz康 premiera rz康u ukrai雟kiego w Kijowie. Od marca 1947 roku po grudzie tego roku jest zmuszony do ust徙ienia swemu dawnemu protektorowi Lazariowi Kaganowiczowi stanowiska I sekretarza KC KP(b) Ukrainy, zadowalaj帷 si stanowiskiem premiera rz康u republika雟kiego Ukrainy. Po powrocie L. Kaganowicza do Moskwy w grudniu 1947 roku Nikita Chruszczow ponownie zosta I sekretarzem KC partii na Ukrainie, ponadto I sekretarzem kijowskiego komitetu obwodowego oraz miejskiego KP(b)U, zachowuj帷 nadal tek premiera.
W grudniu 1949 roku ponownie odwo豉ny do Moskwy w zwi您ku z awansem na sekretarza KC WKP(b) oraz na szefa Wydzia逝 Organizacyjnego KC. Jednocze郾ie obj掖 stanowisko sekretarza Moskiewskiego Komitetu Obwodowego oraz Komitetu Miejskiego. W latach 1950 -51 kierowa kolejn rewolucj odg鏎n w sowieckim rolnictwie, prowadz帷 akcj 陰czenia kilku ko販hoz闚 w sp馧dzielnie rolnicze o wi瘯szym wymiarze.
Na ostatnim za rz康闚 Stalina - XIX zje寮zie KPZR w pa寮zierniku 1952 roku wyg這si referat o statucie KPZR. W wyniku zaproponowanej przez Stalina reorganizacji w豉dz partyjnych awansowa do najwy窺zego gremium partyjnego 5-osobowego Biura Prezydium KC KPZR.

Walka o ber這 po Stalinie

Po publicznym og這szeniu wiadomo軼i o 鄉ierci Stalina 5 marca 1953 roku mianowany na presti穎we stanowisko organizatora pogrzebu wodza. Osoby wyznaczone przez niego dla faktycznej organizacji pogrzebu nie wywi您a造 si nale篡cie z tych obowi您k闚. W wielotysi璚znych t逝mach d捫帷ych do z這瞠nia ho責u zmar貫mu wodzowi zadeptano na 鄉ier wiele tysi璚y moskwian i przyjezdnych. Nigdy nie podano danych statystycznych na ten temat. W rozmowach prywatnych ludzie por闚nywali ofiary pogrzebu Stalina ze s造nn afer podczas koronacji ostatniego cara Rosji Miko豉ja II w Moskwie. W闚czas w t逝mie na Chodynce - placu, gdzie gromadzili si witaj帷y cara Moskwianie, r闚nie zadeptano kilka tysi璚y ludzi. Mimo carskiej cenzury o tym skandalu pisano w gazetach. O ofiarach pogrzebu Stalina przez d逝gi czas nie wolno by這 m闚i w 鈔odkach przekazu. Studiowa貫m wtedy na II roku wydzia逝 ekonomii Uniwersytetu Moskiewskiego im. υmonosowa i osobi軼ie si zetkn掖em ze naocznymi 鈍iadkami okropno軼i na pogrzebie Stalina.
Przy po鄉iertnym rozdziale najwy窺zych funkcji Gieorgij Malenkow zosta premierem rz康u, za Lawrenti Beria - wicepremierem oraz ministrem spraw wewn皻rznych, nadzoruj帷ym r闚nie sprawy bezpiecze雟twa pa雟twowego. Chruszczowowi powierzono kierowanie aparatem partyjnym w sekretariacie KC KPZR.
W czerwcu 1953 roku z inicjatywy Chruszczowa zawi您ano na Kremlu spisek, w wyniku kt鏎ego zosta obalony i aresztowany na posiedzeniu Prezydium KC KPZR Lawrenti Beria. Zatrzymanie przeprowadzi豉 26 czerwca grupa genera堯w z marsza趾iem Gieorgijem 真kowem na czele. Beri umieszczono w bunkrze Moskiewskiego Okr璕u Wojskowego i tam jemu oraz grupie jego podw豉dnych wytoczono w grudniu 1953 roku proces o zdrad stanu w i軼ie stalinowskim stylu. Beri i kilku podw豉dnych skazano na kar 鄉ierci. S康zi go s康, kt鏎emu przewodniczy marsza貫k Iwan Koniew.
Natomiast syn Berii Sergo podczas naszego spotkania w Warszawie opowiedzia mi, 瞠 jego ojca zamordowano bez 瘸dnego s康u w ich prywatnym mieszkaniu w Moskwie w豉郾ie 26 czerwca 1956 roku. W s康zie pono wyst瘼owa aktor graj帷y rol Berii.
We wrze郾iu 1953 roku na wniosek premiera G. Malenkowa Nikita Chruszczow zosta wybrany na plenum KC I sekretarzem KC KPZR. W referacie na plenum Chruszczow wysun掖 dyrektyw o stromym wzro軼ie produkcji rolniczej, maj帷ym zapewni wzrost stopy 篡ciowej ludno軼i. Dla wnikliwych obserwator闚 sceny politycznej by豉 to zakamuflowana oznaka rywalizacji pomi璠zy dotychczasowym nr 1 - G. Malenkowem a Chruszczowem, gdy nowa formu豉 eliminowa豉 wysuni皻e przez nowo mianowanego premiera has豉 wzmo穎nego wzrostu produkcji d鏏r konsumpcyjnych.
Na styczniowym plenum KC KPZR w 1955 r. Chruszczow krytycznie oceni prac Malenkowa na stanowisku premiera, wobec czego zosta on usuni皻y ze swego stanowiska i mianowany wicepremierem oraz ministrem elektrowni. Stanowisko premiera zaj掖 Niko豉j Bu貪anin, wieloletni przyjaciel Chruszczowa.
Nieco wcze郾iej, bo latem 1954 roku Nikita Chruszczow osobi軼ie w imieniu KC KPZR wys豉 list do marsza趾a Josipa Broza Tita oraz ca貫go kierownictwa Zwi您ku Komunist闚 Jugos豉wii z propozycj normalizacji stosunk闚 pomi璠zy obydwiema partiami oraz rz康zonymi przez nie krajami. W ko鎍u maja 1955 roku do Belgradu przyby豉 delegacja sowiecka z Chruszczowem i Bu貪aninem na czele.

Sp鏎 o ocen Stalina

Natychmiast po przylocie na belgradzkie lotnisko Chruszczow wyg這si przem闚ienie, w kt鏎ym tytu逝j帷 prezydenta Jugos豉wii drogim towarzyszem Tito zwali win za zerwanie stosunk闚 mi璠zypartyjnych w 1948 roku na intrygi Berii. Nawiasem m闚i帷 by這 to k豉mstwo, gdy winowajc w tej sprawie by nie Beria, lecz sam Stalin. Co wi璚ej, to w豉郾ie Lawrenti Beria po 鄉ierci Stalina wyst徙i na posiedzeniu Prezydium KC KPZR z inicjatyw przywr鏂enia stosunk闚 z kierownictwem partyjnym Jugos豉wii. Kierownictwo ZKJ uparcie broni這 swej krytycznej oceny dzia豉lno軼i Stalina, wobec czego Chruszczow postanowi po鈍i璚i swego zmar貫go szefa w imi przyci庵ni璚ia Jugos豉wii do sowieckiego obozu. Sta這 si to jednym z motyw闚 pot瘼ienia Stalina na XX zje寮zie KPZR w lutym 1956 roku.
XX zjazd KPZR rozpocz掖 swe obrady 14 lutego 1956 roku na Kremlu. Udzia w nim wzi窸o 1430 delegat闚 oraz zaproszeni w charakterze go軼i przedstawiciele 55 partii komunistycznych, w tym delegacja PZPR z Boles豉wem Bierutem na czele. Referat sprawozdawczy wyg這si jako I sekretarz KC Nikita Chruszczow. Tez przewodni referatu by豉 mo磧iwo嗆 pokojowego wsp馧istnienia kraj闚 o r騜nym ustroju spo貫czno-politycznym i wynikaj帷e z tego dla mi璠zynarodowego ruchu komunistycznego zadanie wzmo穎nej walki o trwa造 pok鎩. W referacie Nikita Chruszczow jedynie wspomnia o szkodliwo軼i kultu jednostki, ale nie wymieni w tym kontek軼ie nazwiska Stalina. W dyskusji nad referatem g這s zabra wieloletni cz這nek kierownictwa partyjnego Anastas Mikojan, kt鏎y zasygnalizowa szkodliwe skutki kultu Stalina. W ostatnim dniu zjazdu 25 lutego na tajnym posiedzeniu zjazdu, na kt鏎e nie zaproszono zagranicznych go軼i, tajny referat o tragicznych skutkach kultu jednostki wyg這si Nikita Chruszczow. Tezy referatu zaczerpni皻e zosta造 z pracy prof. Kammariego o szkodliwo軼i kultu jednostki, Chruszczow jedynie pomin掖 przytoczone w broszurze krytyczne wypowiedzi o kulcie jednostki samego Stalina. Tezy te Chruszczow zilustrowa opartymi na w豉snych prze篡ciach informacjami o ofiarach terroru stalinowskiego w鈔鏚 czo這wych dzia豉czy bolszewickich, w tym licznych dow鏚c闚 Armii Czerwonej, i o ci篹kich b喚dach Stalina pope軟ionych podczas wojny z Hitlerem. Podstawow tez Chruszczowa by這, i ustr鎩 sowiecki jest dobry i linia generalna partii bolszewickiej bez zarzutu, za nadu篡cia wynika造 z negatywnych cech charakteru samego Stalina.
Na usprawiedliwienie Chruszczowa trzeba zaznaczy, 瞠 musia on prze豉ma op鏎 dawnych wsp馧pracownik闚 Stalina, jak W. Mo這tow, L. Kaganowicz i K. Woroszy這w, kt鏎zy bronili jego imienia, cho jedynie przedwczesna 鄉ier Stalina uratowa豉 ich przed planowan przez niego kolejn krwaw czystk.
Po zako鎍zeniu zjazdu podstawowe tezy referatu zacz皻o omawia na zebraniach partyjnych oraz komsomolskich, powoduj帷 zam皻 ideowy w鈔鏚 ludzi przez lata karmionych stalinowsk propagand. Jednocze郾ie tekst tajnego referatu rozes豉no do przyw鏚c闚 kraj闚 obozu sowieckiego.
Zam皻 pog喚bi造 zaj軼ia w Tbilisi w trzeci rocznic 鄉ierci Stalina, tj.5 marca 1956 roku. Oburzeni brakiem uroczystych obchod闚 tej daty m這dzi Gruzini demonstrowali t逝mnie rocznic na ulicach stolicy Gruzji. Nieprzyzwyczajony do objaw闚 nie uzgodnionych z w豉dzami inicjatyw spo貫cznych Nikita Chruszczow poleci miejscowemu garnizonowi wojskowemu rozp璠zenie t逝m闚 m這dzie篡, w zwi您ku z czym wojsko (z這穎ne z Rosjan) u篡這 broni wobec m這dych Gruzin闚. By這 wiele ofiar 鄉iertelnych.
Na pocz徠ku marca 1956 roku ko鎍zy sw misj dyplomatyczn ambasador Jugos豉wii w Moskwie Dobrivoje Vidi. Po po瞠gnalnym obiedzie Nikita Chruszczow wr璚zy mu egzemplarz tajnego referatu dla tow. Tita.

Mi璠zynarodowe skutki pot瘼ienia Stalina

12 marca og這szono o 鄉ierci w Moskwie Boles豉wa Bieruta. Oficjalnie by豉 ona skutkiem powik豉 pogrypowych, wed逝g informacji przekazanych mi w swoim czasie przez 酥. Natali Modzelewsk tow. Tomasz po przeczytaniu tajnego referatu o kulcie jednostki za篡 wszystkie leki nasenne trzymane w szafce nocnej i zmar. Nikita Chruszczow przylecia na uroczysty pogrzeb do Warszawy, ale przy sposobno軼i wzi掖 udzia w marcowym VI plenum KC PZPR. Zachowywa si na nim jak gdyby by jej bezpo鈔ednim szefem, co by這 sprzeczne z niedawno uchwalonym wsp鏊nie z Jugos這wianami komunikatem o r闚no軼i i niezale積o軼i partii komunistycznych i upokarzaj帷e dla wielu obraduj帷ych cz這nk闚 KC.
Nikita Chruszczow jeszcze za 篡cia Boles豉wa Bieruta wymusi na nim akcj "aryzacji" centralnego aparatu partyjnego. (Nieco p騧niej omawiaj帷 przyczyny wydarze w Polsce i na W璕rzech Nikita Chruszczow sprowadzi je do nadmiernego za篡dzenia kierownictwa partyjnego. W Polsce - jego zdaniem - 90 % Biura Politycznego stanowili 砰dzi i on wielokrotnie zwraca na to uwag tow. Bierutowi. Na W璕rzech nie by這 nawet z kim porozmawia na ten temat, gdy sam M. Rakosi by 砰dem). Informacje dostarczane w tej sprawie Chruszczowowi przez Ambasad Sowieck musia造 by bardzo ba豉mutne, gdy do os鏏 narodowo軼i 篡dowskiej zaliczy on w swych wspomnieniach premiera J霩efa Cyrankiewicza, kt鏎y wszak by wi篥niem obozu o鈍i璚imskiego z liter P na pasiaku. J霩ef Cyrankiewicz pochodzi w dodatku ze znanej w Krakowie rodziny o pogl康ach narodowych i by jedynym w niej socjalistycznym odmie鎍em. Cho towarzysze partyjni wiedzieli, 瞠 aryzacja wymuszona jest przez Kreml, jednak decyzj o niej podejmowa w Polsce jej "Gospodarz" czyli Boles豉w Bierut. W marcu 1956 roku Chruszczow swym chamskim zachowaniem na plenum KC unaocznia towarzyszom satelickie po這瞠nie Polski i rz康z帷ej ni partii. St康 popularno嗆 Jugos豉wii w 1956 roku w Polsce.

Na miejsce zmar貫go Boles豉wa Bieruta na I sekretarza KC PZPR wybrano Edwarda Ochaba, kt鏎y nie by w stanie w kr鏒kim czasie ustabilizowa swych rz康闚. W 這nie KC powsta造 dwie tajne koterie (statut partii komunistycznej wyklucza tworzenie si grup czy frakcji). Jedna z nich popierana przez sowieck ambasad mia豉 charakter konserwatywny wobec obaw kierownictwa sowieckiego, 瞠 zmiany w Polsce (zw豉szcza w polskiej prasie) posuwaj si zbyt daleko. Szczeg鏊nie w豉dze sowieckie by造 zaniepokojone krwawymi rozruchami robotniczymi w Poznaniu w czerwcu 1956 roku. Poniewa wielu cz這nk闚 tej koterii spotyka這 si w prowadzonym przez URM pa豉cyku w Natolinie pod Warszaw , okre郵ono t koteri "grup natoli雟k" . Ich przeciwnicy postuluj帷y przyspieszenie reform i pog喚bienie demokratyzacji tworzyli koteri nazywan od dom闚 KC PZPR przy ul. Pu豉wskiej (pomi璠zy ul. Madali雟kiego i ul. Narbutta) "grup pu豉wsk". Na VII plenum KC w lipcu 1956 roku istnienie tych grup sta這 si jawnym. Premier J. Cyrankiewicz oraz cz這nek Biura Politycznego Roman Zambrowski nawi您ali kontakt ze zwolnionym z wi瞛ienia i zrehabilitowanym partyjnie W豉dys豉wem Gomu趾 - by造m sekretarzem generalnym KC PPR, usuni皻ym na polecenie Stalina i uwi瞛ionym przez MBP.
Nast瘼nie Roman Zambrowski nam闚i Ochaba do ust徙ienia swego stanowiska "Wies豉wowi" dla dobra kraju i partii. Ochab okaza si na tyle wspania這my郵nym cz這wiekiem, 瞠 zamiast aresztowa Zambrowskiego i Cyrankiewicza jako grup antypartyjn, przysta na t propozycj.
W pa寮zierniku 1945 roku mia這 si odby kolejne VIII plenum KC, kt鏎e mia這 wybra nowy sk豉d Biura Politycznego. W przewidzianym przez Gomu趾 sk豉dzie nie by這 miejsca dla marsza趾a Konstantego Rokossowskiego oraz kilku innych "wypr鏏owanych przyjaci馧 Zwi您ku Rad". W obronie ich posad postanowili interweniowa w Polsce przyw鏚cy sowieccy z Chruszczowem na czele, przylatuj帷 19 pa寮ziernika do Warszawy. Dla wzmocnienia wra瞠nia sowieckie kolumny pancerne opu軼i造 swoje bazy w Polsce i ruszy造 na Warszaw. Do Zatoki Puckiej wp造n窸a eskadra sowieckich okr皻闚 wojennych. Tym razem Chruszczowa nie dopuszczono na obrady plenum KC. Spotkanie delegacji partyjnych odbywa這 si w Belwederze. Ostatecznie Gomu販e i Ochabowi uda這 si przekona sowieckie kierownictwo, 瞠 nowe kierownictwo nie zamierza rewidowa orientacji kraju i nic nie zagra瘸 sojuszowi z ZSRR. Wiece poparcia w ca造m kraju, zw豉szcza robotnik闚 i student闚 w Warszawie i Gda雟ku, dowodzi造, 瞠 interwencja sowiecka mo瞠 spowodowa niepotrzebny przelew krwi.
Po stronie Polak闚 wypowiedzieli si w dodatku komuni軼i jugos這wia雟cy i chi雟cy (E. Ochab odby w lecie wizyt partyjn w Chinach i uzyska poparcie chi雟kiego kierownictwa dla zasady r闚no軼i partii komunistycznych). Zdezorientowani przyw鏚cy sowieccy wsiedli w sw鎩 samolot Tu-104 i odlecieli do domu. (Tu i s powrotem, jak 瘸rtowano wtedy w Warszawie). Jeszcze wcze郾iej cofni皻o czo貪i do baz. Znany dziennikarz 2-go kana逝 TV moskiewskiej Niko豉j Swanidze (NB. powinowaty Stalina) ujawni ostatnio w prowadzonym przez siebie programie historycznym, 瞠 po powrocie do Moskwy Chruszczow zamierza rozkaza wznowienie interwencji zbrojnej w Polsce, ale uleg perswazji Anastasa Mikojana, kt鏎y ub豉ga go, by da Gomu販e szans.
Na wie嗆 o polskim zwyci瘰twie 23 pa寮ziernika w Budapeszcie pod pomnikiem polskiego genera豉 Bema zebra si wielotysi璚zny poch鏚 student闚, skanduj帷ych: "Polska idzie s逝szn drog ! Pod捫ajmy polsk drog!" T逝m obali pot篹ny pomnik Stalina. Pokojowy poch鏚 zosta ostrzelany przez funkcjonariuszy w璕ierskiej bezpieki - AVH, wskutek czego wybuch造 w mie軼ie walki. Na wezwanie w豉dz partyjnych do miasta wkroczy造 sowieckie czo貪i, co tylko zaogni這 sytuacj. 24 pa寮ziernika na stanowisko premiera przywr鏂ono Imre Nagy' a - starego komunisty, mianowanego pierwotnie, a nast瘼nie zdymisjonowanego pod wp造wem zmiennych powiew闚 z Kremla. Tym razem swe stanowisko zawdzi璚za popularno軼i w鈔鏚 W璕r闚. Nast瘼nie przysz豉 kolej na dymisj dotychczasowego I sekretarza KC W璕ierskiej Partii Pracuj帷ych Erno Gero, zast徙ionego przez Janosa Kadara. Rozwi您ano star parti komunistyczn i powo豉no now - W璕iersk Socjalistyczn Parti Robotnicz. Po krwawych walkach uda這 si sk這ni kierownictwo sowieckie do wyprowadzenia z Budapesztu sowieckich jednostek, niemniej rz康owi Imre Nagy'a nie uda這 si przeci庵n望 na swoj stron powsta鎍闚. W闚czas og這si on przywr鏂enie na W璕rzech rz康闚 parlamentarnych i obieca wolne wybory w warunkach pluralizmu politycznego. W tych warunkach Chruszczow i jego koledzy na Kremlu wspierani przez przyw鏚c闚 chi雟kich zdecydowali si na ponown interwencj zbrojn. Przed podj璚iem ostatecznej decyzji Chruszczow i Malenkow z這篡li 2 listopada 2956 roku poufn wizyt w rezydencji marsza趾a Tita na wyspie Brioni na Adriatyku. Tito ostrzega ich, 瞠 interwencja zbrojna przyniesie wi璚ej szk鏚 politycznych ni korzy軼i, ale nie zdo豉 ich przekona. Na czele "rz康u rewolucyjnego" wed逝g plan闚 Chruszczowa mia stan望 Ferenc Munnich - jego przyjaciel z lat m這do軼i. Tito zwr鏂i mu uwag, 瞠 lepszy by豚y Janos Kadar jako by造 wi瞛ie stalinowski. Dodajmy jeszcze, 瞠 wyb鏎 Chruszczowa dowodzi jego wyj徠kowej niekonsekwencji. Po usuni璚iu Matjasa Rakosiego Sowieci zast徙ili go przez Erno Gero, kt鏎y r闚nie by W璕rem 篡dowskiego pochodzenia. I teraz Chruszczow ponownie mia postawi na osob o 篡dowskich korzeniach tylko dlatego, 瞠 zna osobi軼ie Munnicha od wielu lat.
Po opanowaniu Budapesztu przez wojska sowieckie premier Imre Nagy schroni si w ambasadzie jugos這wia雟kiej, co narazi這 j na prowokacje sowieckie, 陰cznie z ostrza貫m budynku. Prymas W璕ier kardyna Mindszenti uzyska azyl w ambasadzie USA i przetrwa tam bezpiecznie przez wiele lat pacyfikacji kraju. Wobec ambasady jugos這wia雟kiej Sowieci pozwalali sobie na znacznie wi璚ej. Ostatecznie Imre Nagy i jego wsp馧pracownicy 22 listopada zostali podst瘼em wyci庵ni璚i z ambasady jugos這wia雟kiej, lecz zamiast przyrzeczonego im powrotu do swoich dom闚 aresztowani przez Rosjan trafili do wi瞛ienia w Rumunii. Nast瘼nie zostali w czerwcu 1958 roku os康zeni w Budapeszcie przez kapturowy s康 i skazani na 鄉ier. Losy premiera Nagy' a i towarzyszy obci捫aj sumienie Chruszczowa.

Koniec antypartyjnej grupy konkurent闚

W czerwcu 1957 roku konserwatywna wi瘯szo嗆 Prezydium KC KPZR podj窸a uchwa喚 o odwo豉niu Nikity Chruszczowa ze stanowiska I sekretarza KC. Dzi瘯i poparciu marsza趾a 真kowa Nikita Chruszczow nie podporz康kowa si decyzji Prezydium i odwo豉 si do pospiesznie zwo豉nego na 29 czerwca plenum KC. Zasiadaj帷ych w KC zwolennik闚 Chruszczowa 軼i庵ano do Moskwy wojskowymi samolotami. Plenum usun窸o z prezydium tzw. antypartyjn grup czyli Mo這towa, Kaganowicza i Malenkowa. G這suj帷y przeciwko Chruszczowowi Bu貪anin oraz Woroszy這w dzi瘯i samokrytyce na plenum KC chwilowo pozostali w Prezydium. Do Prezydium wybrano w nagrod marsza趾a 真kowa, ale ju w pa寮zierniku tego roku z inicjatywy Chruszczowa odwo豉no go ze stanowiska ministra obrony oraz ze stanowiska cz這nka Prezydium KC. Dla zapewnienia g豉dkiego przebiegu tej operacji marsza趾a 真kowa wys豉no okr皻em wojennym z wizyta oficjalna do Jugos豉wii. W marcu 1958 roku Bu貪anina powo豉no na prezesa Zarz康u Banku Pa雟twowego i Chruszczow zosta premierem rz康u, koncentruj帷 jak Stalin w swym r瘯u obydwa kluczowe stanowiska.

Chruszczow na czele ZSRR

W lecie 1957 roku odby si w Moskwie 安iatowy Festiwal M這dzie篡 i Student闚, kt鏎y na chwil uchyli 瞠lazn kurtyn nad stolic ZSRR.
W kwietniu 1958 roku Zjazd Zwi您ku Komunist闚 Jugos豉wii uchwali nowy program partyjny, uznany przez komunist闚 sowieckich i chi雟kich za rewizjonistyczny. Plan Chruszczowa przyci庵ni璚ia Jugos豉wii do obozu moskiewskiego ostatecznie poni鏀 fiasko. W roku 1958 Chruszczow sprowokowa r闚nie konflikt z kierownictwem chi雟kim z przewodnicz帷ym Mao na czele. Stosunki z Chinami psu造 si od XX zjazdu KPZR, r騜nice zda pog喚bi造 si podczas ostatniej wizyty Mao Zedonga w Moskwie na naradzie partii komunistycznych w listopadzie 1957 roku, gdzie przew. Mao o鈍iadczy, 瞠 konfrontacja atomowa ze 鈍iatem imperialistycznym w ostatecznym rachunku zapewni豉by zwyci瘰two obozu socjalizmu w skali 鈍iatowej. Po這wa ludno軼i 鈍iata zgin窸aby, ale reszta 篡豉by w 鈍iecie wolnym od kapitalizmu. W 1958 roku Nikita Chruszczow z這篡 wizyt w Chinach, ale rozbie積o軼i ideowe doprowadzi造 do pog喚bienia konfliktu. W czasie Wielkiego Skoku w 1960 r. rozgniewany na Mao Chruszczow odwo豉 z Chin wszystkich doradc闚 sowieckich, kt鏎zy zabrali ze sob opracowane w ZSRR plany budowy obiekt闚 przemys這wych. W drugiej po這wie lat 50-ch Chruszczow wielokrotnie pot瘼ia inicjowan przez Stalina w 1948 roku blokad gospodarcza Jugos豉wii po pot瘼ieniu jej przez Kominform, sam natomiast post徙i w analogiczny spos鏏 wobec komunistycznego mocarstwa, kt鏎e nie chcia這 uzna jego komendy.
W roku 1957 znany rosyjski poeta Boris Pasternak opublikowa we w這skim wydawnictwie lewicowym powie嗆 pod tytu貫m "Doktor 砰wago", w kt鏎ej nader prawdziwie opisa wydarzenia z czas闚 wojny domowej w Rosji. W owym czasie mimo niew徠pliwej odwil篡 politycznej w ZSRR nie by這 szans na wydanie tej powie軼i w Rosji. Powie嗆 wywo豉豉 sensacj na Zachodzie i w nast瘼nym roku otrzyma豉 nagrod Nobla. Z inicjatywy Chruszczowa w ZSRR rozp皻ano nagonk przeciwko s璠ziwemu poecie i on pod jej wp造wem zrezygnowa z przyznanej nagrody. Wkr鏒ce po tym Chruszczow popisa si werbalnymi atakami na m這dych poet闚 oraz malarzy i rze嬌iarzy awangardzistow, m.in. na znanego rze嬌iarza Ernsta Nieizwiestnego. Boris Pasternak zmar w samotno軼i w maju 1960 roku. Opr鏂z walki z intelektualistami Chruszczow wznowi walk z religi, zw豉szcza z ko軼io貫m prawos豉wnym, kt鏎y w豉郾ie zacz掖 si odradza po prze郵adowaniach stalinowskich okresu przedwojennego. Chruszczow by prymitywnym wskutek braku wykszta販enia marksist, kt鏎y z tego co lizn掖 za m這du zapami皻a jedynie, 瞠 komunizm odrzuca przes康y religijne. Buduj帷 komunizm zwalcza wi璚 religi, nie gardz帷 鈔odkami administracyjnymi.
Nikita Chruszczow by inicjatorem budowy w sierpniu 1961 roku w Berlinie muru na granicy sektora sowieckiego oraz zachodniego, by uniemo磧iwi ucieczk obywateli NRD do Niemiec Zachodnich. Przez ca造 czas istnienia muru od strza堯w NRD-owskiej stra篡 granicznej zgin窸o ponad 80 os鏏.
W pa寮zierniku 1961 roku odby si XXII zjazd KPZR, na kt鏎ym ju otwarcie pot瘼iono zbrodnie Stalina. Uchwalono wydalenie wydaleni mumii Stalina z wsp鏊nego z Leninem mauzoleum. Stalina pogrzebano na honorowym miejscu pod murem kremlowskim obok najwybitniejszych dostojnik闚 bolszewickich.
Dzi瘯i uchwa這m XXII zjazdu KPZR redagowany przez wybitnego poet rosyjskiego Aleksandra Twardowskiego miesi璚znik literacki "Nowyj Mir" opublikowa w 1962 roku opowiadanie Aleksandra So鹵enicyna o 篡ciu w stalinowskim 豉grze pt. "Jeden dzie z 篡cia Iwana Dienisowicza". Za rz康闚 Chruszczowa Twardowski zamie軼i jeszcze kilka opowiada So鹵enicyna, maluj帷ych bez ozd鏏 篡cie w sowieckiej Rosji.
Podczas jesiennej sesji Zgromadzenia Generalnego ONZ w 1960 roku impulsywny Nikita Chruszczow zademonstrowa nowe formy dyplomacji, u篡waj帷 do walenia w pulpit w豉snego buta dla zag逝szania przem闚ienia dyplomaty z wrogiego obozu. Ten incydent pami皻ano na Zachodzie przez d逝gie lata.
W zwi您ku z trudno軼iami aprowizacyjnymi wywo豉nymi przez chroniczny kryzys rolnictwa ko販hozowego 1 czerwca 1962 roku w Nowoczerkasku zastrajkowali robotnicy wielkich zak豉d闚 maszynowych. Wiec protestacyjny strajkuj帷ych robotnik闚 w centrum miasta rozp璠zono przy u篡ciu czo貪闚 i ognia piechoty. Wielu domniemanych prowodyr闚 aresztowano i skazano na drako雟kie kary, nie wy陰czaj帷 kary 鄉ierci.
W 1962 roku Chruszczow sprowokowa te kryzys karaibski, instaluj帷 na Kubie rakiety, kt鏎e mog造by godzi w cele w Stanach Zjednoczonych. W odpowiedzi prezydent USA John F. Kennedy zarz康zi blokad morsk Kuby, nie wy陰czaj帷 statk闚 sowieckich. 安iatu przez chwil grozi豉 konfrontacja zbrojna pomi璠zy wielkimi mocarstwami, ale Chruszczow na szcz窷cie wycofa si ze swego pomys逝, zostawiaj帷 na lodzie Fidela Castro. Chi雟cy komuni軼i podsumowali, 瞠 Chruszczow pope軟i najpierw b陰d nieodpowiedzialnego awanturnictwa, a nast瘼nie kapitulanctwa wobec gr騧b imperialist闚.

Zamach stanu

W pa寮zierniku 1964 roku kierownictwo sowieckie zawi您a這 potajemnie spisek pa豉cowy, maj帷y na celu obalenie Chruszczowa z jego stanowisk w partii i pa雟twie. Na zwo豉nym w tym celu Prezydium KC, a nast瘼nie plenum KC poddano krytyce niew豉軼iwy styl pracy Chruszczowa, stworzony wok馧 niego kult jednostki, 豉manie zasad kolegialno軼i pracy i przeg這sowano usuni璚ie go na emerytur. Piastowane przez Chruszcowa funkcje rozdzielono. Pierwszym sekretarzem KC zosta Leonid Brie積iew, za premierem Aleksiej Kosygin.
Jako emeryt Nikita Chruszczow by pod sta陰 inwigilacj KGB, co by這 norm dla dostojnik闚 w nie豉sce (m.in. dla marsza趾a G. 真kowa) i za jego czas闚. Warto doda, 瞠 sumienie Chruszczowa obci捫a tragiczny los gen. Wasilija Stalina - syna zmar貫go dyktatora, aresztowanego i uwi瞛ionego wkr鏒ce po pogrzebie Stalina, a po zwolnieniu z wi瞛ienia zamordowanego przez KGB przy pomocy "leczenia" narkotykami.
Poniewa by造 przyw鏚ca sowiecki nie by nazbyt bieg造 w pisaniu, natomiast natura nie odm闚i豉 mu talent闚 krasom闚czych, nagra na magnetofon cztery tomy swych wspomnie, kt鏎e przy pomocy swego syna Siergieja przemyci za granic. Wezwany na dywanik do KC KPZR w 1970 roku do niczego si nie przyzna, za po opublikowaniu wspomnie na Zachodzie pot瘼i wydawnictwo, wpieraj帷, i jest to falsyfikat. Zmar na zawa serca 11 wrze郾ia 1971 roku w Moskwie i zosta tam pochowany. Pomnik nadgrobny wykona krytykowany niegdy przez Chruszczowa rze嬌iarz Ernst Nieizwiestnyj, kt鏎y wykona go z bia貫go i czarnego marmuru, co symbolizuje niejednoznaczn ocen jego dokona. W 1991 roku jego imieniem nazwano plac w stolicy spacyfikowanej przez Rosjan Czeczenii Groznym w podzi璚e za przywr鏂one narodom kaukaskim prawo zamieszkania w stronach ojczystych.
Jego wspomnienia pod tytu貫m "Wriemia, ludi, w豉st'"(Czasy, ludzie, w豉dza) wydano w 4 tomach w Moskwie w 1999 roku. W swych wspomnieniach po鈍i璚i dwa zdania autorowi niniejszych s堯w. Spami皻a moje nazwisko, ale nie zna imienia. Wszystkie pozosta貫 informacje o mnie zosta造 przekr璚one przez niego, b康 jego informator闚. W swych wspomnieniach demonstruje przera瘸j帷 ignorancj polskich spraw. Rz康y marsza趾a Pi連udskiego czyli sanacji okre郵a jako rz康y PPS, cho dzia豉cze PPS zasiedli na brzeskim procesie Centrolewu na 豉wach oskar穎nych. M闚i帷 o protestach studenckich w Polsce w marcu 1968 roku myli dramat "Dziady" z poematem "Pan Tadeusz". Bierze si to z warunk闚 pracy nad wspomnieniami. Przed dymisj nie musia niczego czyta, wszystkie informacje dostarczali mu doradcy. Gdy ich zabrak這, by bezradny mimo poka幡ej biblioteki. Mia s逝szno嗆 polski satyryk Stanis豉w Jerzy Lec: "Analfabeci musz dyktowa".

Antoni Zambrowski

artyku造 najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej ksi捫ce |