PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

Jasnowidz z G鏎y Kalwarii

(8.02.2010 artyku ukaza si w Asme)

Przed II Wojn 安iatow podwarszawskie miasteczko G鏎a Kalwaria s造n窸o z cadyka, czczonego przed tysi帷e warszawskich starozakonnych. W dzisiejszej Rosji G鏎a Kalwaria jest znana jako miejsce urodzenia Wolfa Messinga - s造nnego hipnotyzera i jasnowidza, kt鏎y przepowiada przysz這嗆 Hitlerowi oraz Stalinowi.

Wyobra嬈ie pa雟two tak scen w gabinecie tow. Berii na ㄆbiance. Lawrenti Beria poleca ubranemu w cywilny garnitur Wolfowi Messingowi, by ten bez przepustki wyszed z jego gabinetu i omijaj帷 wszystkie posterunki na poszczeg鏊nych pi皻rach siedziby NKWD wyszed na zewn徠rz na plac Dzier篡雟kiego. Messing wychodzi i mijaj帷 posterunkowych NKWD-zist闚, patrzy im uwa積ie w oczy. Na wyj軼iu z budynku okazuje trzem posterunkowym jaki papier wyj皻y z kieszeni marynarki i opuszcza gmach. Na ulicy z ulg zapala papierosa. Wys豉ny w 郵ad za nim przez Beri major NKWD kontroluje poszczeg鏊ne posterunki, omini皻e przez Messinga. Wszyscy, nie zmawiaj帷 si, melduj, 瞠 nikogo nie widzieli. Trzyosobowy posterunek przy wyj軼iu z kolei melduje, 瞠 wychodz帷y okaza legitymacj s逝瘺ow majora NKWD. Gdy Messing wraca do gabinetu Berii, ten nie kryje swego zdumienia.
Innym razem powiadomiony przez Beri Stalin przyjmuje Messinga w swym gabinecie na Kremlu i tam w ramach kontroli jego uzdolnie hipnotycznych proponuje mu, by podj掖 bez 瘸dnych dokument闚 100 tys. rubli w najbli窺zym oddziale PKO na ul. Gorkiego. Co te Messing czyni.

Urodzony w G鏎ze Kalwarii

Wolf Messing urodzi si w G鏎ze Kalwarii ko這 Warszawy w 1899 roku w rodzinie 篡dowskiego ogrodnika. Jako ma造 ch這piec by lunatykiem, wi璚 matka zostawia豉 ko這 okna misk z wod, by zapobiec lunatycznym wycieczkom przez okno. W roku 1909 ma造 Wolf ucieka z domu i podmiejsk kolejk jedzie na gap do Warszawy, po uprzednim zahipnotyzowaniu konduktora w wagonie. W Warszawie mdleje z g這du i wskutek b喚dnej diagnozy trafia do kostnicy. Na trzeci dzie odzyskuje tam przytomno嗆 i jako pacjent trafia w r璚e neurologa, doktora Abla, kt鏎y odkrywa jego wyj徠kowe zdolno軼i w dziedzinie telepatii oraz hipnozy. Po powrocie do domu rodzinnego Wolf powiadomi rodzic闚 o swej zdolno軼i do przepowiadania przysz這軼i i ci, przera瞠ni, zaprowadzili go do miejscowego rabina. Ten zmusza ma貫go Wolfa do z這瞠nia uroczystej przysi璕i, 瞠 nigdy nie u篡je swego daru przeciwko ludziom.
Dr Abel zdaje sobie spraw, 瞠 na wyj徠kowych uzdolnieniach ma貫go Messinga mo積a dorobi si maj徠ku i wraz z asystentem Lwem Kobakiem organizuje mu wyst瘼y publiczne. Gdy te istotnie przynosz krocie, organizuje w roku 1913 wyjazd do Berlina. Tam wyst瘼y ma貫go Wolfa wywo逝j furor. Uzdolnieniami ch這pca zainteresowali si prof. Albert Einstein oraz prof. Zygmunt Freud. Prof. Einstein zaprosi nawet ch這pca do swego domu, by podj望 badania naukowe nad jego fenomenem. Pewien berli雟ki arystokrata usi逝je zmusi ch這pca do asystowania mu przy hazardzie, by zapewni sobie sukcesy finansowe. Wobec tego dr Abel zarz康za ucieczk do Wiednia. Ale baron-awanturnik 軼iga ich i tam. Ostatecznie Wolf pomaga baronowi uzyska w kasynie fortun i ten zostawia go w spokoju.
Dr Abel postanawia wr鏂i do Warszawy, za Wolf z nowym impresario Peterem Zelmeisterem oraz z dawnym asystentem Lwem Kobakiem wyje盥瘸 na wyst瘼y do Argentyny.

Obywatel niepodleg貫j Polski

Do niepodleg貫j Polski Wolf Messing wraca w roku 1921. Powo豉ny do s逝瘺y wojskowej, zostaje 穎軟ierzem Wojska Polskiego. Po odbyciu s逝瘺y wraca do swych wyst瘼闚 na estradzie. W 1927 roku podczas swych podr騜y zagranicznych spotka si z coraz s豉wniejszym indyjskim dzia豉czem niepodleg這軼iowym Mahatm Ghandim.
W 1936 roku podczas wyst瘼闚 Messinga w Marsylii do niego przyje盥瘸 na polecenie ministra Rzeszy doktora J. Goebbelsa osobisty jasnowidz kanclerza III Rzeszy Adolfa Hitlera Hanussen i zaprasza go do Berlina. Na przyn皻 obiecuje mu stworzenie laboratorium naukowego badaj帷ego fenomen jasnowidzenia i telepatii. Hitler udziela audiencji Messingowi i chce, by ten przewidzia przysz這嗆 Europy. Messing prorokuje, 瞠 wkr鏒ce b璠zie wielka wojna, w wyniku kt鏎ej Niemcy zapanuj w Europie. Hitler jest zachwycony t perspektyw. Na wsp鏊nym pokazie Hanussena i Messinga ten drugi ostrzega jednak Frera, 瞠 je郵i Niemcy pomaszeruj si w kierunku wschodnim, osi庵n upadek III Rzeszy. Rozw軼ieczony Hitler poleca zamordowa Messinga za tak przepowiedni. Ratuje Messinga Hanussen, kt鏎y ofiaruje mu i jego towarzyszom sw鎩 samoch鏚 wraz z przepustk dla policji. Ci salwuj si ucieczk do Polski. Hanussen po latach wsp馧pracy z Hitlerem jest 鈍i璚ie przekonany o swej nietykalno軼i, pozostaje dobrowolnie w Berlinie i srogo si zawodzi. Hitler nie zna lito軼i. Messing wyczuwa zgon Hanussena na odleg這嗆.
Po powrocie do kraju Messing rezygnuje z wyst瘼闚 na estradzie, opuszcza swych partner闚 i odwiedza rodzin w G鏎ze Kalwarii. Wkr鏒ce przybywa do niego Zelmeister z propozycj od hrabiego Czartoryskiego: zagin掖 cenny klejnot familijny i Messing mo瞠 otrzyma za ujawnienie z這dzieja olbrzymie wynagrodzenie. Messing przyjmuje zaproszenie i udaj帷 malarza portrecist, nawiedza siedzib Czartoryskich. Demaskuje z這dzieja, ale otrzymanie nagrody uniemo磧iwia wybuch II wojny 鈍iatowej i najazd niemiecki na Polsk.

W豉dze okupacyjne og豉szaj nagrod za g這w Wolfa Messinga w wysoko軼i 250 tys. reichsmarek. Zatrzymani przez Niemc闚 Zalmeister oraz Kobak gin podczas pr鏏y ucieczki. Wolf Messing hipnotyzuje swych stra積ik闚 w siedzibie Gestapo w Warszawie i ucieka do Brze軼ia.

Ucieczka na wsch鏚

Zatrzymany jako domniemany szpieg przez sowieck stra graniczn, Messing demonstruje im swe magiczne sztuczki. Dzi瘯i meldunkom stra篡 granicznej trafia na ㄆbiank przed oblicze narkoma (ministra) Berii. Tu demonstruje mu swe uzdolnienia, wychodz帷 bez przepustki z jego gabinetu. Lawrenti Beria decyduje o zatrudnieniu Messinga na estradzie w stolicy sowieckiej Bia這rusi Mi雟ku. Tam podczas jednego z wyst瘼闚 Messing przepowiada Zwi您kowi Rad w najbli窺zym czasie krwaw wojn i w zwi您ku z tym zostaje ponownie wezwany do Moskwy - tym razem na Kreml. Przed obliczem Stalina potwierdza sw przepowiedni co do rych貫j wojny i otrzymuje od sowieckiego wodza polecenie podj璚ia 100 tys. rubli w najbli窺zym oddziale PKO przy ul. Gorkiego. Pr鏏a wypada pomy郵nie.
Po powrocie do Mi雟ka Messing dowiaduje si, 瞠 ca貫 jego otoczenie zosta這 przes逝chane przez NKWD na okoliczno嗆 jego lojalno軼i wobec w豉dzy radzieckiej. Niekt鏎zy wci捫 pisz na niego donosy.
Po agresji Hitlera na Zwi您ek Rad zesp馧 estradowy wraz z Wolfem Messingiem zostaje ewakuowany za Ural do Nowosybirska. Tam w zimie 1942 roku podczas publicznego wyst瘼u przepowiada rych貫 zwyci瘰two nad Niemcami pod Stalingradem i kapitulacj armii feldmarsza趾a von Paulusa. Przepowiada te, 瞠 wojna zako鎍zy si zwyci瘰twem nad III Rzesz 9 maja 1945 roku. Powiadomiony o tym, Stalin poleca przeniesienie s逝瘺owe Messinga na sta貫 do Moskwy wraz z jego 鈍ie穎 po郵ubion 穎n o operowym imieniu Aida (z domu Rapaport). Nowy rok 1943 Messingowie obchodz ju w Moskwie w drogim hotelu z widokiem na Kreml. Po zwyci瘰twie pod Stalingradem Stalin proponuje Messingowi funkcj jasnowidza na Kremlu, ale ten odmawia, pami皻aj帷 o tragicznym losie Hanussena - jasnowidza na dworze Hitlera. Mimo to Stalin radzi si go w sprawie swego starszego syna Jakowa, kt鏎y poszed na ochotnika na front zaraz po wybuchu wojny i trafi do niemieckiej niewoli. Hitlerowcy proponuj bowiem Stalinowi zamian syna na feldmarsza趾a von Paulusa. Messing ostrzega Stalina, 瞠 jego syn nie przetrwa w niewoli do ko鎍a wojny. Mimo to Stalin podejmuje decyzje odmown, motywuj帷 to tym, 瞠 feldmarsza趾a nie godzi si oddawa za 穎軟ierza. By bardziej si przyczyni do zwyci瘰twa nad hitlerowskimi Niemcami, Wolf Messing du膨 sum zaoszcz璠zonych pieni璠zy zaofiarowa na sfinansowanie bojowego my郵iwca, przydzielonego lotnikowi - kapitanowi Kowalowowi. Wed逝g relacji pilota samolot zakupiony na pieni康ze Messinga by wyj徠kowo "fartowny" w starciach powietrznych z niemieckimi samolotami i kapitan Kowalow szcz窷liwie dotrwa do bitwy o Berlin. Gorzej by這 z przetrwaniem po donosach o jego rzekomo nieprawomy郵nych wypowiedziach w prywatnych rozmowach. Kapitan Kowalow zaraz po wojnie zosta skazany za antysowieck agitacj na wiele lat pozbawienia wolno軼i.
Nie wp造n窸o to na lojalno嗆 Messinga wobec Stalina.

Nie dano mu wr鏂i do Polski

Ju po wojnie zaprzyja幡i si on z m這dszym synem Stalina - Wasilijem. Jako wp造wowy genera lotnictwa by on zapalonym kibicem dru篡ny pi趾arskiej i hokejowej lotniczego klubu WWS w Moskwie (WWS oznacza po rosyjsku skr鏒 od wojenno-wozdusznyje si造, czyli lotnictwo wojskowe, ale kibice przekr璚ili ten skr鏒 na "wataha Wasilija Stalina"). Na jednym z wyst瘼闚 zapytany przez Wasilija o przysz造 wynik meczu hokejowego na Uralu z udzia貫m jego dru篡ny Messing uprzytomni sobie, 瞠 mecz si nie odb璠zie wskutek katastrofy lotniczej, w kt鏎ej zgin pupile Wasilija. Messing dzwoni na Kreml do sekretarza Stalina - Poskriobyszewa i uzyskuje natychmiastow audiencj u sowieckiego wodza. Jest przekonany, 瞠 dzi瘯i jego proroctwu lot samolotu b璠zie odwo豉ny. Tymczasem Stalin jedynie zabrania synowi towarzyszenia hokeistom na pok豉dzie tego samolotu i ca豉 dru篡na ginie w tragicznym wypadku podczas l康owania.
W marcu 1953 roku Stalin umiera, 瞠gnany powszechnym p豉czem "ludzi radzieckich". Podczas uroczysto軼i przedpogrzebowych ginie w Moskwie kilka tysi璚y os鏏, zadeptanych na 鄉ier w niewyobra瘸lnym 軼isku. Po kilku latach pa豉cowych gier ster pa雟twa i partii obejmuje Nikita Chruszczow. Na XX zje寮zie KPZR wyg豉sza on tajny referat, w kt鏎ym demaskuje zbrodnie Stalina. W zwi您ku z tym wzywa on na Kreml Messinga i domaga si, by ten przy陰czy si do apelu o wydalenie zabalsamowanych zw這k Stalina ze wsp鏊nego z Leninem mauzoleum. Messing odmawia i za kar zostaje pozbawiony du瞠j cz窷ci swych dochod闚 za wyst瘼y. Chruszczow przywraca go jednak do 豉sk podczas tzw. kryzysu karaibskiego. Chruszczow za zgod Fidela Castro umieszcza na Kubie sowieckie rakiety dalekiego zasi璕u i prezydent Kennedy zarz康za blokad morsk Kuby. 安iatu grozi konfrontacja nuklearna dw鏂h przeciwstawnych blok闚 wojskowych i Chruszczow zaprasza Messinga, by przepowiedzia czy 鈍iat czeka zag豉da. Messing namawia Chruszczowa do kompromisu, przepowiadaj帷, 瞠 John Kennedy r闚nie jest sk這nny do kompromisu. Ugoda pomi璠zy Chruszczowym a Kennedym ratuje pok鎩 na ziemi i wdzi璚zny Chruszczow pozwala Messingowi, kt鏎y w豉郾ie pochowa sw 穎n Aid, po raz pierwszy po wojnie odwiedzi PRL, w tym G鏎 Kalwari (nb. ten przypadek traktowania polskiego obywatela dobijaj帷ego si prawa do odwiedzenia swej ojczyzny najlepiej 鈍iadczy o stosunku przyw鏚c闚 sowieckich do Polski). Messing jedzie do Polski i odwiedza gr鏏 swojej matki w G鏎ze Kalwarii.
Wolf Messing zmar w Moskwie ju za rz康闚 Leonida Bre積iewa, gdy nie prze篡 operacji, kt鏎 lekarze okre郵ali jako ca趾owicie bezpieczn. Coraz bardziej dawa豉 mu si we znaki kontuzja nogi, uszkodzonej podczas ucieczki z warszawskiego Gestapo. By ca趾owicie 鈍iadom tragicznego wyniku zabiegu chirurgicznego, podobnie jak wcze郾iej zdawa sobie spraw z nieuchronnej 鄉ierci swej 穎ny i nawet daty jej przysz貫go zgonu. Pochowano go w Moskwie we wsp鏊nym z ni grobie.

Przerwane milczenie

Przez d逝gie lata wok馧 jasnowidza z G鏎y Kalwarii panowa這 milczenie zarz康zone przez w豉dze sowieckie. Po jego 鄉ierci KGB skonfiskowa這 wszystkie pozosta貫 po nim dokumenty. Na szcz窷cie obecnie w Rosji uchylono w tej sprawie r帳ka tajemnicy i telewizja moskiewska nakr璚i豉 nawet serial o nim wed逝g napisanej przez Eduarda Wo這darskiego ksi捫ki. Re篡serii serialu podj瘭i si znani tw鏎cy filmowi W豉dimir Krasnopolski oraz Walerij Uskow, kt鏎zy w dzieci雟twie zetkn瘭i si osobi軼ie z jasnowidzem. Rol Wolfa Messinga zagra w serialu aktor rosyjski Jewgienij Kniaziew, za jego 穎ny Aidy - aktorka Tara Amirchanow. Jest to niew徠pliwie pozytywne zjawisko w dziedzinie kultury i nale瘸這by temu przyklasn望, gdyby nie kilka drobnych "ale". Tw鏎ca filmu W豉dimir Krasnopolski m闚i帷 o znanych ludziach, kt鏎ych pozna Wolf Messing, wymienia m.in. marsza趾a J霩efa Pi連udskiego. W filmie atoli go nie ma, ani najmniejszej wzmianki o nim. Wolfa Messinga gra aktor Rosjanin, kt鏎y m闚i po rosyjsku jak rodowity Rosjanin. W徠pi, by Wolf Messing tak m闚i po rosyjsku. Poza tym Wolf Messing by artyst 鈍iatowej s豉wy, wiele je寮zi za m這du po 鈍iecie i w豉da wieloma j瞛ykami. Z dzieci雟twa m闚i w jidysz oraz po polsku, w 篡dowskiej szkole lizn掖 nieco hebrajskiego, p騧niej opanowa biegle niemiecki, nie幢e hiszpa雟ki (by kilka lat w Argentynie), rosyjski by kolejnym j瞛ykiem, kt鏎ym swobodnie w豉da. Natomiast autorzy serialu o nim s najwyra幡iej lud幟i jednego j瞛yka i jednej kultury narodowej. Nie wyobra瘸j oni cz這wieka znaj帷ego biegle kilka j瞛yk闚, wi璚 zmuszaj go w serialu, by u篡wa tylko jednej mowy. Ani s這wa po polsku. Pomijam ju zupe軟y kiks, 瞠 aktorzy graj帷y obywateli polskich nie potrafi od酥iewa prawid這wo polskiego hymnu, czyli Mazurka D帳rowskiego. To 鈍iadczy o jakiej niezrozumia貫j awersji autor闚 filmu do polszczyzny i polsko軼i. Szkoda, bo w sumie autorzy filmu wykonali kawa貫k dobrej roboty, przybli瘸j帷 nam posta niepospolit, a zarazem praktycznie nieznan - posta jasnowidza z G鏎y Kalwarii.

 

Artyku pierwotnie ukaza si w tygodniku "Gazeta Polska" - w okrojonej wersji.

Antoni Zambrowski
artyku造 najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej ksi捫ce |