PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

Kij闚 stolic prawos豉wia rosyjskiego?

Jan Matkowski, Antoni Zambrowski
(14,09,2009)

Gdy t逝my skandowa造 "Kiry - to genera FSB" - usadowieni w czarnych mercedesach ksi篹a z otoczenia hierarchy 鄉iali si drwi帷o - pisa豉 prasa ukrai雟ka. Nie tylko zdj璚ia wielkich samochod闚 klasy S, ale i zegarek patriarchy marki Breguet za ponad 30 tys. euro szokowa造 prawos豉wnych wiernych. "By mo瞠 zegarek jest prezentem jednego z licznych prezydent闚 kraj闚 na 鈍iecie, z kt鏎ymi spotyka si patriarcha. Owszem, zakonnik (a wszyscy hierarchowie prawos豉wni, w tym i patriarcha s zakonnikami) powinien 篡 w ub鏀twie. Jednak noszenia tak kosztownego zegarka jest tak瞠 sposobem pos逝sze雟twa wobec Boga i kolejnym wyzwaniem w 篡ciu hierarchy" - t逝maczy si rzecznik prasowy Kiry豉.

W dniach od 27 lipca do 5 sierpnia br. na Ukrainie przebywa metropolita Kiry - patriarcha Rosyjskiej Cerkwi Prawos豉wnej (RPC). Jest to ju druga wizyta patriarchy moskiewskiej cerkwi na Ukrainie w ci庵u jednego roku. Zesz貫go lata swych wiernych nawiedzi nie篡j帷y ju patriarcha Aleksy II. "Patriarcha czy genera KGB?" pyta豉 w闚czas ukrai雟ka prasa. Wizyt Kiry豉 r闚nie omawiano nie mniej kontrowersyjnymi komentarzami. W mediach cz瘰to poruszano spraw utworzenia na Ukrainie jednego (zjednoczonego) Ko軼io豉 Prawos豉wnego odr瑿nego od moskiewskiej cerkwi prawos豉wnej oraz kwesti wp造w闚 rosyjskich na Ukrainie. "Na spotkaniu z papie瞠m Janem Paw貫m II byli miliony, za do Kiry豉 przysz這 zaledwie kilka tysi璚y" - m闚ili przeci皻ni Ukrai鎍y. Fala protest闚 oraz oskar瞠nia pod adresem patriarchy o czynny udzia w d捫eniach imperialnych oraz politycznych Kremla by造 jedn z przyczyn s造nnego ju listu prezydenta Miedwiediewa do prezydenta Wiktora Juszczenki, kt鏎y zbulwersowa opini publiczn. "Ukraina - to nie Rosja" - m闚iono wprost moskiewskiemu patriarsze pod czas jego wizyty.
Dodajmy, 瞠 tego wszystkiego nie da這 si zobaczy w reporta瘸ch z Ukrainy nadawanych w moskiewskiej telewizji. Jej sprawozdawcy opisywali pielgrzymk Cyryla jako tryumfaln wizyt w鈔鏚 radosnych t逝m闚 wiernych mimo z這郵iwego przeciwdzia豉nia administracji prezydenta Juszczenki.

Prawos豉wna cerkiew moskiewskiego patriarchatu gromadzi dzisiaj najwi璚ej wiernych na Ukrainie. Wed逝g bada socjologicznych przeprowadzonych w 2006 roku przez "Ukrainian Sociology Service" 30,1% ankietowanych stwierdzi這, 瞠 s prawos豉wnymi Ukrai雟kiej Cerkwi Prawos豉wnej (Kijowskiego Patriarchatu). 20,4% ankietowanych nale瘸這 w闚czas do Cerkwi Prawos豉wnej Patriarchatu Moskiewskiego, za 7,8% uzna這 瞠 s greko-katolikami, natomiast blisko 1,5% badanych - wiernymi Ukrai雟kiej Prawos豉wnej Cerkwi Autokefalicznej. 26% ankietowanych stwierdzi這, 瞠 nie nale篡 do 瘸dnego ko軼io豉. Oficjalna informacja, podawana przez Urz康 do spraw wyzna na Ukrainie podaje nast瘼uj帷 informacj: oko這 po這wy wszystkich zarejestrowanych wsp鏊not wyznaniowych na Ukrainie nale篡 do Ukrai雟kiej Cerkwi Prawos豉wnej (Moskiewskiego Patriarchatu). Liczy ona 9695 parafii. Ukrai雟ki Ko軼i馧 Grecko-Katolicki posiada 3438, za Ukrai雟ka Cerkiew Prawos豉wna (Patriarchatu Kijowskiego) - ponad 4000 parafii. Najmniej liczebn jest Ukrai雟ka Prawos豉wna Cerkiew Autokefaliczna, kt鏎a liczy ponad tysi帷 parafii. Ale parafia parafii nie r闚na. Dla tego statystyka parafii r騜ni si od wynik闚 bada socjologicznych. Wierni na Ukrainie nale膨 te do Ko軼io豉 Rzymsko-Katolickiego oraz wsp鏊not protestanckich.

Zegarek za 30 tys. euro i ukrai雟ki paszport

Wizyta patriarchy Kiry豉 by豉 drobiazgowo przygotowywana nie tylko przez administracj cerkiewn na Ukrainie, lecz r闚nie przez s逝瘺y PR-owe. Patriotyczna cz窷 spo貫cze雟twa ukrai雟kiego nie pozosta豉 oboj皻na wobec wizyty hierarchy. Dyskusj spo貫czn rozpocz窸y listy pisane do prezydenta Wiktora Juszczenki, szefa SB Ukrainy oraz do znanych polityk闚 zapowiadaj帷e wzrost konflikt闚 wyznaniowych wskutek prowokacyjnego przyjazdu Kiry豉, co spowodowa豉 wojn informacyjn pomi璠zy Ukrain a Rosj.
Jako wielki przyjaciel Ukrainy patriarcha na zarzut, i zbyt rzadko przyje盥瘸 na Ukrain, za瘸rtowa, 瞠 b璠zie w przysz這軼i sp璠za p馧 roku w Rosji, a p馧 na Ukrainie. Tu doda, 瞠 musia豚y w闚czas otrzyma ukrai雟kie obywatelstwo, a zatem mie podw鎩ne obywatelstwo.
Kiry這wi towarzyszyli przedstawiciele promoskiewskiej Partii Region闚 oraz ochroniarze w czarnych okularach. Tylko nieliczni wierni mogli z bliska zobaczy hierarch, otoczonego licz帷ym kilkaset os鏏 t逝mem pop闚. Kiedy t逝my krzycza造 "Kiry - to genera FSB" - usadowieni w czarnych mercedesach popi z otoczenia hierarchy 鄉iali si drwi帷o - pisa豉 ukrai雟ka prasa. Nie tylko zdj璚ia wielkich samochod闚 klasy S, ale i zegarek patriarchy marki Breguet za ponad 30 tys. euro szokowa造 prawos豉wnych wiernych. "By mo瞠 zegarek jest prezentem jednego z licznych prezydent闚 kraj闚 na 鈍iecie, z kt鏎ymi spotyka si patriarcha. Owszem, zakonnik (a wszyscy hierarchowie prawos豉wni, w tym i patriarcha s zakonnikami) powinien 篡 w ub鏀twie. Jednak noszenia tak kosztownego zegarka jest tak瞠 sposobem pos逝sze雟twa wobec Boga i kolejnym wyzwaniem w 篡ciu hierarchy" - t逝maczy si rzecznik prasowy Kiry豉.
Podczas wizyty na Krymie w my郵 powy窺zej zasady patriarcha spo篡 obiad w najdro窺zej restauracji w towarzystwie oko這 130 ksi篹y.

Wizyta przed wyborami prezydenckimi

"Kij闚 - to nasza Jerozolima i Konstantynopol - to rdze naszego 篡cia. Mo積a zamkn望 oczy na tysi帷letni histori. Ale autokefalia - to nie tylko rezygnacja ze wsp鏊nej historii" - powiedzia Patriarcha i doda, 瞠 autokefalia - to rezygnacja z podwalin Cerkwi Prawos豉wnej.
Przypomnijmy wi璚 patriarsze Kiry這wi, 瞠 Polski Ko軼i馧 Prawos豉wny podczas zabor闚 by nieod陰czn cz窷ci Rosyjskiej Cerkwi Prawos豉wnej. Po odzyskaniu przez Polsk niepodleg這軼i na 膨danie marsza趾a J霩efa Pi連udskiego hierarchia Ko軼io豉 Prawos豉wnego w Polsce og這si豉 autokefali, kt鏎ej nikt nie 鄉ia kwestionowa. Patriarcha Kiry wymienia podczas uroczystych nabo瞠雟tw imi warszawskiego metropolity (dawniej Bazylego, dzi Sawy) jako swego wsp馧brata w wierze. Autokefalia na Ukrainie budzi zatem op鏎 nie ze wzgl璠闚 teologicznych, lecz geopolitycznych wskutek imperialnych apetyt闚 Kremla, kt鏎ym s逝篡 patriarcha Kiry.
Przed kilkoma miesi帷ami ponios造 fiasko plany konstytucyjnego zamachu stanu, realizowanego poprzez spisek premier Julii Tymoszenko oraz prorosyjskiego przyw鏚cy Partii Region闚 Wiktora Janukowicza. Pozycje Moskwy na Ukrainie wskutek tego nieco os豉b造. Po tym wydarzeniu zosta odwo豉ny do Moskwy wieloletni ambasador na Ukrainie, a wcze郾iej jeden z ojc闚 chrzestnych Gazpromu Wiktor Czernomyrdin. Wizyta Kirila, bez w徠pienia, mia豉 charakter polityczny. Rosyjski hierarcha tak瞠 mia mo磧iwo嗆 wypowiedzie si negatywnie o planach utworzenia na terenie Ukrainy jednego zjednoczonego prawos豉wnego ko軼io豉 autokefalicznego i rozerwania p瘼owiny 陰cz帷ej go z Moskiewskim Patriarchatem.
S znawcy tematu, kt鏎zy g堯wn przyczyn sprzeciwu ze strony Moskwy nazywaj czynniki finansowe, poniewa ukrai雟kie parafie daj Moskwie wi瘯szy doch鏚 ni wszystkie parafie ca貫j Federacji Rosyjskiej. By這by oczywi軼ie 鄉ieszne, gdyby鄉y sprowadzali rzecz tylko do tego. Wszak Cerkiew Moskiewska jest ogromn machin do wywierania wp造wu na Ukrain i do kontrolowania tam sytuacji.
Czy wizyta patriarchy by豉 skuteczna? Wydaje si, i raczej nie. Zbulwersowane spo貫cze雟two ukrai雟kie nie da這 si wbrew reporta穎m moskiewskiej telewizji zba豉muci patriarsze.

Moskiewska cerkiew jako narz璠zia administracyjno-pa雟twowe

Wed逝g prawa cerkiewnego, metropolita kijowski jest mianowany przez patriarch moskiewskiego, jednak w samej Moskwie by這 inaczej. Sytuacj t dobrze ilustruje przyk豉d z historii. W 1448 roku car moskiewski wyznaczy miejscowego metropolit Iowa, za biskupi wybrali go na to stanowisko. Patriarcha Konstantynopola by tym zbulwersowany, poniewa w w 鈍iecie chrze軼ija雟kim 鈍iecie w owym czasie by豉 to rzecz nies造chana. Od 1495 roku biskup otrzymuj帷y sakr sk豉da obietnic uznawania metropolity zatwierdzonego przez cara. Jednym z kolejnych krok闚 w budowie pot璕i moskiewskiej by這 sfalsyfikowanie dokumentu, w kt鏎ym patriarcha Konstantynopola uzna koronacj Iwana Gro幡ego. Gdy Konstantynopol odm闚i uznania Iwana IV za cara, to odpowiedni dokument zosta sfa連zowany, za jego kopie jako wiarygodne rozes豉ne na ca造 鈍iat prawos豉wny (fakt falsyfikacji potwierdzali znani historycy, poniewa dokumenty przetrwa造 do dzi).
Szczytem bezczelno軼i by這 otrzymanie przez Moskw prawa na patriarchat. Kiedy moskiewscy bojarzy zm璚zyli si je寮zi z 豉p闚kami do patriarch闚 celem za豉twienia r騜nych spraw, postanowili mie w豉snego patriarch. Ale nadanie patriarchatu Moskwie zosta這 uznane przez innych patriarch闚 za niemo磧iwe. W闚czas w 1588 roku do Moskwy zosta zaproszony patriarcha Konstantynopola Jeremiasz. Za odmow uznania moskiewskiego patriarchy, Jeremiasz oraz jego poczet sp璠zili p馧 roku w wiezieniu. Nieugi皻y patriarcha podpisa dokumenty o uznaniu patriarchatu moskiewskiego dopiero, kiedy Moskale zagrozili utopieniem ich wszystkich w rzece. 安iadcz o tym wspomnienia 鈍iadk闚, miedzy innymi 鈍iadectwo metropolity monemwasyjskiego Jeroteja. Od tego czasu w dzia豉niach Cerkwi Moskiewskiej nie wiele si zmieni這 si.
Warto zauwa篡, 瞠 obecny stan moralny hierarchii RPC jest jeszcze gorszy ni dawniej. Moralne zasady rosyjskich ksi篹y prawos豉wnych, ukszta速owane w ci庵u wiek闚, zosta造 ostatecznie zniszczone przez komunizm. Dziesi徠ki tysi璚y ksi篹y, kt鏎zy odm闚ili wsp馧pracy z s逝瘺ami specjalnymi ZSRR, zosta造 wymordowane w 豉grach. Cerkiew moskiewska przetrwa豉 stalinizm, poniewa sta豉 si jednym z oddzia堯w NKWD, a p騧niej KGB.
Moskiewscy patriarchowie deklarowali kontynuacj tradycji, kt鏎a wywodzi si z chrztu Rusi w 988 roku. Ale prawdziwym kontynuatorem jest inna hierarchia cerkiewna, kt鏎a kilkakrotnie odradza豉 si na Ukrainie. Wierni tej tradycji Ukrai鎍y chc obecnie zbudowa jedyny zjednoczony ukrai雟ki ko軼i馧 prawos豉wny, uznany zar闚no w Rzymie, jak i w Konstantynopolu.

Jan Matkowski, Antoni Zambrowski
artyku造 najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej ksi捫ce |