PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

Wybory na Bia這rusi: Bia這ruski Arturo Ui

(17,03,2006 廝鏚這 Asme)

Wybitny niemiecki dramaturg Bertolt Brecht, przebywaj帷y jako antyfaszysta na emigracji poza granicami III Rzeszy Adolfa Hitlera, sportretowa Fhrera - niew徠pliwego przyw鏚c niemieckiego - jako po郵edniego gangstera z Chicago Artura Ui. By to chwyt maj帷y pokaza wielkiego zbrodniarza wojennego jako pospolitego przest瘼c, rz康z帷ego tward r瘯 miejscowym rynkiem kalafior闚. Z okre郵onym skutkiem propagandowym. Gdyby dzi kto sportretowa prezydenta Bia這rusi Aleksandra ㄆkaszenk jako bia這ruskiego Artura Ui, trudno by這by m闚i o pomniejszaniu bia這ruskiego dygnitarza. Aleksander ㄆkaszenka jest naprawd postaci skrojon na miar brechtowskiego Artura Ui. Ma造 cz這wieczek (cho s逝sznego wzrostu) bez odpowiedniego wykszta販enia, pochodz帷y z zabitej deskami bia這ruskiej prowincji, kt鏎y dzi瘯i p造nnej wymowie (czasem bez sensu) wypowiadanej w niezbyt gramatycznej ruszczy幡ie zdoby w odpowiedniej chwili masowe poparcie swych wyborc闚 i zosta prezydentem kraju. Skutkiem tego wyboru ewidentny 獞ok z kompleksami 獞ier熵nteligenta dorwa si do absolutnych rz康闚 na zgub powierzonego jego pieczy kraju. Z Arturem Ui 陰czy go r闚nie to, 瞠 z zami這waniem zarz康za osobi軼ie bia這ruskimi bazarami, ku utrapieniu miejscowych kupc闚. Ci w rozpaczy organizuj akcje protestacyjne przeciwko og豉szanym przez prezydenta ㄆkaszenk rujnuj帷ym ich zarz康zeniom. Sytuacj pogarsza okoliczno嗆, 瞠 wychowany w ub鏀twie nie郵ubny syn samotnej dojarki wy豉dowuje swe kompleksy na najbli窺zym otoczeniu i niszczy w zapami皻aniu swych kolejnych dobroczy鎍闚, przez co utrudnia s逝瞠nie mu dobr rad. Przy sposobno軼i retuszuje swoje urz璠owe 篡ciorysy, wmawiaj帷 wyborcom, i - dla przyk豉du - jego rodzice mieli cywilny 郵ub, a p騧niej sowieckim obyczajem si rozwiedli, cho nosi nazwisko nie ojca, lecz swego dziadka po k康zieli. Nie s to jedyne k豉mstwa, z kt鏎ych s造nie.

Powt鏎ka ze Stalina

Por闚nanie do Artura Ui pasuje wszelako z jednym zastrze瞠niem: cho Bia這ru podczas II wojny 鈍iatowej pozna豉 uroki hitlerowskiej okupacji i ponios豉 wielkie straty demograficzne wskutek bitew frontowych, walk partyzanckich oraz terroru hitlerowskiego, nikt nie odwo逝je si tam do do鈍iadcze III Rzeszy i wyrok闚 s康u w Norymberdze. Na ca貫j przestrzeni postsowieckiej obowi您uje bowiem inny wzorzec por闚nawczy dla s造n帷ych z okrucie雟twa dygnitarzy - jest nim osoba pot瘼ionego przez Nikit Chruszczowa na XX oraz XXII zje寮zie KPZR by貫go wodza post瘼owej ludzko軼i J霩efa Stalina. Z nim dzi por闚nuj historycy i politycy Aleksandra ㄆkaszenk. I zaraz nasuwa si na my郵 trafna uwaga Karola Marxa, i historia powtarza si najpierw jako tragedia, a nast瘼nie farsa. W przypadku krwawego satrapy jak ㄆkaszenka - jako tragifarsa.
Od takiej diagnozy sformu這wanej ju w pierwszym zdaniu wst瘼u rozpoczynaj sw g這郾 ksi捫k o prezydencie ㄆkaszence jej autorzy Pawe Szeremet oraz Swiet豉na Kalinkina. Ksi捫ka jest zatytu這wana "Przypadkowy prezydent" ("S逝ciajnyj priezidient") i zosta豉 wydana w 2004 roku przez rosyjskie wydawnictwo "Limbus Press" z Petersburga. Pani Swiet豉na jest redaktorem naczelnym czo這wej (opozycyjnej wobec re篡mu ㄆkaszenki) gazety wydawanej na Bia這rusi - rosyjskoj瞛ycznej "Bie這ruskoj die這woj gaziety", mieszka nadal na Bia這rusi i jest wymownym 鈍iadectwem, i nie ma w tej ksi捫ce 瘸dnego k豉mstwa, za kt鏎e mo積a by by這 poci庵n望 j do odpowiedzialno軼i za oszczerstwo pod adresem prezydenta. Pawe Szeremet by za w roku 1998 bohaterem skandalu telewizyjno-s康owego, kt鏎y sam na w豉sne oczy 郵edzi貫m na ekranie swego telewizora, dzi瘯i serwowanemu w owym czasie przez moj "kabl闚k" programowi kana逝 1-go moskiewskiej telewizji, czyli ORT.

Wi瞛ienie za reporta

Widzia貫m na w豉sne oczy w ko鎍u lipca 1998 roku miejscowego korespondenta ORT w Mi雟ku Paw豉 Szeremeta, jak przez nikogo nie zaczepiany przekracza granic bia這rusko-litewsk w okolicach Oszmiany i zag喚bia si na kilka krok闚 w litewski las. Mia這 to s逝篡 tezie, 瞠 granica litewsko-bia這ruska nie jest nale篡cie chroniona, wobec czego w warunkach rosyjsko-bia這ruskiej unii celnej obszary Rosji s nara穎ne na przemyt w鏚ki, spirytusu oraz papieros闚 z Litwy. Prezydent ㄆkaszenka zareagowa na ten zdawa這by si niewinny reporta wyj徠kowo ostro i poleci uwi瞛i nie tylko redaktora Szeremeta, lecz r闚nie operatora Dymitra (po bia這rusku Zmiter) Zawadzkiego, a nawet pozostaj帷ego na tereni Bia這rusi ich kierowcy Jaros豉wa Owczynnikowa. ㄆkaszenka w pierwszym gniewnym porywie chcia urz康zi rzecz absolutnie bez sensu - zarzuci im afer szpiegowsk z udzia貫m zachodnich s逝瘺 specjalnych, pragn帷ych rzekomo zdyskredytowa Bia這ru i jej prezydenta. Stoj帷y w闚czas na czele KGB Leonid Jerin przyrzek ㄆkaszence mimo absurdalno軼i zarzut闚 doprowadzenie sprawy do zwyci瘰kiego ko鎍a. Na dworze bowiem ㄆkaszenki nikt z jego dworak闚 nie odwa篡 si powiedzie mu zgodnie z prawd "nie".
Sprawa ta wywo豉豉 jednak w zrzeszonej z Bia這rusi poprzez ZBiR Rosji wielki skandal. W obronie dziennikarzy, maj帷ych wprawdzie obywatelstwo bia這ruskie, ale obs逝guj帷ych I kana telewizji moskiewskiej, wyst徙i prezydent Borys Jelcyn. Zada on ㄆkaszence cios w bolesne miejsce, zabraniaj帷 mu wjazd na teren Rosji. ㄆkaszenka, kt鏎y w闚czas marzy najpowa積iej w 鈍iecie o stanowisku prezydenta Rosji w miejsce Jelcyna, upodoba sobie wyjazdy do poszczeg鏊nych obwod闚 rosyjskich i spotkania z przysz造mi, rosyjskimi wyborcami. Opozycyjna wobec Jelcyna Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej (KPRF) w pe軟i go w tych usi這waniach popiera豉. By zmusi ㄆkaszenk do zwolnienia wi瞛ionych przez kilka miesi璚y dziennikarzy, 1 pa寮ziernika 1998 roku Borys Jelcyn zabroni ㄆkaszence wjazdu na terytorium Rosji, w chwili gdy 闚 zamierza odby lot do miasta Jaros豉wl. ㄆkaszenka na pr騜no sp璠zi kilka godzin w samolocie na lotnisku Mi雟k-2. Gdy to nie poskutkowa這, Rosja 7 pa寮ziernika 1998 roku zapowiedzia豉 wyegzekwowanie zaleg造ch p豉tno軼i za gaz i rop. Tego dnia Paw豉 Szeremeta bia這ruscy kagebi軼i zabrali samochodem z wi瞛ienia w Grodnie i w kajdankach (by uprzykrzy ostatnie chwile uwi瞛ienia !) odwie幢i do domu w Mi雟ku.

Skrytob鎩cze mordy

Prezydent Aleksander ㄆkaszenka udaje sportowca, bierze udzia w rozgrywkach hokejowych (ba ! - wi瘯szo嗆 swego czasu po鈍i璚a nie sprawom pa雟twowym, kt鏎e go nu膨, lecz treningom na lodowisku), ale - w odr騜nieniu od prawdziwych sportowc闚 nie umie przegrywa. Ponosz帷 pora磬i, wpada w gniew i wtedy jest nieobliczalny. Obawiaj帷 si jego zemsty, szefowie ORT wycofali Paw豉 Szeremeta do Moskwy. W Mi雟ku jednak pozosta jako operator ORT Dymitr (Zmiter) Zawadzki. 7 lipca 2000 roku zagin掖 on na dworcu lotniczym w Mi雟ku, dok康 przyby, aby powita przylatuj帷ego z Moskwy tego dnia Paw豉 Szeremeta. Pod dworcem lotniczym znaleziono jego samoch鏚, natomiast jego samego do dnia dzisiejszego nie znaleziono. Poniewa nie jest to pierwszy przypadek zagini璚ia na Bia這rusi os鏏 maj帷ych na pie鎥u z prezydentem ㄆkaszenk - zagin瘭i uprzednio (w roku 1999) dzia豉cz opozycyjny Jury Zacharenko - by造 minister spraw wewn皻rznych, nast瘼nie by造 wicepremier Wiktor Honczar oraz jego przyjaciel prywatny przedsi瑿iorca Anatolij Krasowski, opozycjoni軼i bia這ruscy cz瘰to manifestuj w Mi雟ku na ulicy, trzymaj帷 w r瘯u portrety zaginionych ludzi. Widzia貫m na w豉sne oczy w telewizji, jak m這d wdow Swiet豉n Zawadzk trzymaj帷 portret swego m篹a uderzy mocno w twarz dobrze zbudowany funkcjonariusz OMON-u, (m闚i帷 po polsku ZOMO-wiec). Na znak, 瞠 na Bia這rusi nie obowi您uj europejskie normy grzeczno軼i wobec kobiet. Scen t transmitowa豉 TV moskiewska i inne, by wielki skandal medialny, ale milicyjnego chama nie spotka造 瘸dne przykro軼i.
Pisz o wdowie, gdy nikt nie ma w徠pliwo軼i, i podobnie jak w przypadku kandydata na stanowisko prezydenta Hennadija Karpenki, otrutego w Mi雟ku i umy郵nie przez ca陰 dob pozbawionego pomocy medycznej, a skona, chodzi o ludzi zabitych i pochowanych celowo na terenie jednostki wojskowej, do kt鏎ego nie mo積a swobodnie dotrze. Za wiedz i aprobat ㄆkaszenki, kt鏎y oficjalnie wypiera si wszelkiego w tych morderstwach udzia逝. Ale uniemo磧iwia ich wykrycie i ukaranie bezpo鈔ednich wykonawc闚. Wie嗆 gminna otwarcie oskar瘸 o skrytob鎩cze mordy na opozycjonistach Wiktora Szejmana - by貫go szefa ochrony prezydenta oraz by貫go przewodnicz帷ego Rady Bezpiecze雟twa Republiki, specjalnie mianowanego przez ㄆkaszenk prokuratorem generalnym (mimo braku wykszta販enia prawniczego), aby zapobieg wykryciu skrytob鎩c闚. Poniewa dw鏎 ㄆkaszenki - to k喚bowisko 禦ij i poszczeg鏊ni dworacy kopi wzajemnie do趾i pod sob, by taki moment, 瞠 22 listopada 2000 r. przewodnicz帷y bia這ruskiego KGB, gen. W豉dimir Mackiewicz poleci zatrzymanie na 30 dni zamieszanego w skrytob鎩cze mordy dow鏚cy oddzia逝 SOBR (specjalnej jednostki szybkiego reagowania) Dymitra Pawliczenki. Sankcj na zatrzymanie Pawliczenki podpisa zast瘼ca generalnego prokuratora Republiki Michai Snegir. Pawliczenko zosta aresztowany 24 listopada i przes逝chany na okoliczno嗆 swych przest瘼stw. Ku zaskoczeniu wy瞠j wymienionych dygnitarzy ju 27 listopada prezydent ㄆkaszenka dymisjonuje szefa KGB, gen. Mackiewicza, jego zast瘼c w KGB Narkiewicza, generalnego prokuratora Bo瞠趾 oraz szefa Rady Bezpiecze雟twa Wiktora Szejmana. Dymitr Pawliczenko natychmiast odzyska wolno嗆. A po kilku dniach Wiktor Szejman - osoba jako si rzek這 bez wykszta販enia prawniczego, zostaje mianowany prokuratorem generalnym. Mackiewicz i Bo瞠趾o na wszelki wypadek uciekaj do Rosji, jak najdalej od d逝gich r彗 Szejmana i ㄆkaszenki. W豉dimir Mackiewicz, aby zachowa milczenie w tej sprawie, otrzyma nominacj na ambasadora Bia這rusi w bratniej Jugos豉wii.

Nie ma odwrotu od terroru

Nauczony gorzkim do鈍iadczeniem afery dziennikarza Giwi Gongadze na Ukrainie, ㄆkaszenka wie, 瞠 nie ma w tej sprawie odwrotu. Podobnie jak nie ma odwrotu w zbli瘸j帷ych si wyborach prezydenckich. On dobrze wie, 瞠 nie sta go na zel瞠nie terroru, gdy chwiejni dyktatorzy - jak 鈍iadczy przyk豉d Leonida Kuczmy, Eduarda Szewardnadzeggo czy Askara Akajewa - mog pa嗆 ofiar kolorowej rewolty wyborc闚, takich jak pomara鎍zowa rewolucja na Ukrainie. Na Bia這rusi takim rewolucyjnym kolorem s granatowe d磨nsy. Dla ㄆkaszenki nie ma wi璚 wyboru, gdy w razie pora磬i mo瞠 on zasi捷 na wz鏎 swego przyjaciela Slobodana Miloszevicia na 豉wie oskar穎nych w Hadze. Dlatego mo瞠my oczekiwa pokazu r騜nych technik zastraszania wyborc闚, dosypywania g這s闚 do urn i odpowiedniego liczenia wynik闚 g這sowania. Pod tym wzgl璠em na Bia這rusi wci捫 trwa postkomunistyczna dyktatura.
Przy sposobno軼i chcia豚ym zakwestionowa prawd zawart w tytule rosyjskiej ksi捫ki o prezydencie ㄆkaszence - "S逝ciajnyj priezidient". Wyb鏎 ㄆkaszenki w czerwcu 1994 roku nie by dzie貫m przypadku. Jak stwierdzi w rozmowie ze mn w owym czasie jego konkurent Zianon Po幡iak - przyw鏚ca niepodleg這軼iowego Bia這ruskiego Frontu Narodowego (BNF), ㄆkaszenk wylansowa造 rosyjskie s逝瘺y specjalne. I tak istotnie by這, o czym 鈍iadczy wp造wowa w gronie wsp馧pracownik闚 ㄆkaszenki figura podpu趾ownika KGB Ura豉 ζtypowa - Rosjanina o tatarskich (s康z帷 z imienia i nazwiska) korzeniach. W przeciwnym razie walka toczy豉 by si pomi璠zy Zianonem Po幡iakiem a kandydatem komunistycznego "betonu" premierem Wiaczes豉wem Kebiczem i wynik tej rywalizacji da豚y si przewidzie. ㄆkaszenka wyst徙i z impetem jako bojownik przeciwko korupcji i utr帷i m.in. by貫go marsza趾a Rady Najwy窺zej Stanis豉wa Szuszkiewicza, kt鏎y wraz z Borysem Jelcynem i Leonidem Krawczukiem rozwi您a w grudniu 1991 roku na spotkaniu w Bia這wie篡 Zwi您ek Rad. ㄆkaszenka zarzuci mu nadu篡cia przy budowie domku, okre郵one p騧niej jako awantura o skrzynk gwo寮zi. Szuszkiewicz uni鏀 si honorem i poda do dymisji. Zwyci瞛ca w tej batalii Aleksander ㄆkaszenka jest dzi najbogatszym cz這wiekiem na Bia這rusi dzi瘯i miliardowym nadu篡ciom w handlu broni. Co tu kry, jest to jeszcze jeden pow鏚, by nie odda dobrowolnie w豉dzy demokratycznej konkurencji.

Pod publiczk

Tu si nasuwa znany 瘸rt znanych satyryk闚 sowieckich Ilfa i Pietrowa o rasowym psie w cyrku, kt鏎y na popis ca趾owa i r騜niczkowa. Wygryz go jednak zwyczajny kundel, kt鏎y dzieli i mno篡 pod publiczk. Stanis豉w Szuszkiewicz - to wybitny bia這ruski naukowiec, m闚i帷y biegle po bia這rusku, ponadto po rosyjsku niczym moskiewski inteligent i przy sposobno軼i zupe軟ie poprawnie po polsku. ㄆkaszenka - to prowincjonalny nieuk, nie znaj帷y, jak na patriot sowieckiego, przysta這 swej mowy ojczystej, zamiast literackiej ruszczyzny m闚i帷y miejscow gwar, czyli tzw. triasiank i co krok pope軟iaj帷y gafy wskutek luk w wykszta販eniu oraz wynikaj帷ego z tego kompleksu 獞ier熵nteligenta. Po 鄉ierci przed dwoma laty autentycznego wieszcza bia這ruskiego Wasyla Bykowa, kt鏎ego zreszt wyp璠zi swymi rz康ami na emigracj do Finlandii i Niemiec, w atmosferze powszechnej 瘸這by narodowej, ㄆkaszenka o鈍iadczy, i zosta wychowany na poezji Bykowa. Rzecz w tym, 瞠 znany pisarz frontowy Wasyl Bykau - autor pisanych po bia這rusku g這郾ych powie軼i o wojnie z naje寮嬈 hitlerowskim, nigdy nie pisa wierszy! Prezydent m鏬 zapyta w w徠pliwej sprawie kogo ze swych doradc闚. Ale on niczym maszynistka pisz帷a notorycznie z b喚dami ortograficznymi, lecz nie zagl康aj帷a do s這wnika w w徠pliwych sprawach, nigdy nie ma w徠pliwo軼i.
Jeszcze gorzej jest z prawdom闚no軼i pana prezydenta, kt鏎y w trudnych chwilach 鹵e, jak naj皻y. Ofiar tych sk這nno軼i pad豉 pani prezes Banku Narodowego Tamara Winnikowa, kt鏎a sp璠zi豉 w roku 1997 na polecenie ㄆkaszenki, mimo ci篹kiej choroby, dziewi耩 miesi璚y w wi瞛ieniu 郵edczym za odmow publicznego 貪ania w sprawie op豉cania zad逝瞠nia za dostawy gazu i ropy z Rosji. ㄆkaszenka poleci jej wystosowanie do moskiewskiego Gazpromu lipnego zobowi您ania op豉cenia zad逝瞠nia w wysoko軼i 500 mln dolar闚 w imieniu Banku Narodowego, na co ona odpowiedzia豉 odmow: "Nie b璠 k豉ma豉". ㄆkaszenka na to potwierdzi swe 膨danie: "Ja k豉mi, wi璚 i ty musisz". Niezgod na s逝瘺owe k豉mstwo Tamara Winnikowa op豉ci豉 wi瞛ieniem i przymusow emigracj do Londynu.
Trzeba poza tym stwierdzi, 瞠 mimo okresowych konflikt闚 z prezydentem Bia這rusi w豉dze rosyjskie niejednokrotnie ratowa造 ㄆkaszenk w jego walce z opozycj demokratyczn. I to nie tylko rosyjscy komuni軼i, za prezydentury Borysa Jelcyna stoj帷y na czele Dumy Pa雟twowej jak Sielezniow i Ziuganow, wspieraj帷y ㄆkaszenk nawet w chwili, gdy by on uwik豉ny w sp鏎 z komunistami bia這ruskimi, jak marsza貫k parlamentu Siemion Szarecki i prezes S康u Konstytucyjnego Walerij Tichinia, broni帷ymi regu demokratycznych i konstytucji. Podczas konfrontacji z opozycj w listopadzie 1996 r., gdy losy prezydentury ㄆkaszenki wisia造 na w這sku, udzieli mu osobistego wsparcia premier Wiktor Czernomyrdin. Powiedzmy otwarcie: bez tego rosyjskiego wsparcia umotywowanego imperialnymi ci庵otami moskiewskich elit nie by這by na Bia這rusi Aleksandra ㄆkaszenki ani w Azji 字odkowej pozosta造ch dyktator闚. Cokolwiek by o tym nie m闚iono na Kremlu.

Antoni Zambrowski
artyku造 najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej ksi捫ce |