PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

Panie profesorze, brawo, ale...

(27,04,2005 廝鏚這 Asme)

Prof. Jerzy Pomianowski zabra publicznie, bo w TVN, g這s w sprawie polskiej polityki wschodniej. Jest to wypowied niezmiernie wa積a, poniewa wyg豉sza j rzeczoznawca najwy窺zej klasy. Prof. Pomianowski jest z wykszta販enia lekarzem - jak t逝maczony przez niego Antoni Czechow, lecz podobnie jak on ca貫 swe 篡cie po鈍i璚i literaturze oraz dziennikarstwu. Odni鏀 wiele sukces闚 jako autor scenariusz闚 filmowych wed逝g w豉snych opowiada, ale najwi瘯szy chyba rozg這s odnotowa jako t逝macz z rosyjskiego opowiada Izaaka Babla (wkr鏒ce po jego po鄉iertnej rehabilitacji), a nast瘼nie Aleksandra So鹵enicyna. Na emigracji we W這szech prof. Pomianowski przet逝maczy najg這郾iejsz chyba prac Aleksandra So鹵enicyna, wielotomowy "Archipelag GUxG", dzie這 kt鏎e odar這 z aureoli komunizm i jego przyw鏚c闚 z Leninem na czele.
Warto doda, 瞠 do t逝maczenia utwor闚 So鹵enicyna zabierali si r騜ni ludzie, m.in. znakomity poeta emigracyjny J霩ef υbodowski, kt鏎y wyda w Instytucie Literackim w Pary簑 polski przek豉d "Oddzia逝 chorych na raka", niestety zubo穎ny o pi瘯no i bogactwo so鹵enicynowskiej ruszczyzny. Jego t逝maczenie zawiera這 komiczne potkni璚ia, gdy 鈔odkowo-azjatyck tiubietiejk, czyli po polsku krymk - t逝maczy jako jarmu趾. (So鹵enicyn opisywa czasy ewidentnie antysemickiej polityki sowieckiej, wi璚 jarmu趾a na g這wie chorego stalinowca pasowa豉by jak pi窷 do nosa).
Mniej znane, ale niezmiernie cenne by造 jego (tj. prof. Pomianowskiego) t逝maczenia bajek dla doros造ch rosyjskiego satyryka Jewgienija Szwarca.
Ju w III Rzeczypospolitej opublikowa zbi鏎 bardzo m康rych artyku堯w o Rosji, zatytu這wany "Ruski miesi帷 z hakiem". Mo積a je czyta po latach z takim samym namys貫m i uznaniem. Nic nie straci造 ze swej aktualno軼i.
Najwi瘯szym jednak dokonaniem prof. Pomianowskiego jest prowadzony przez niego po rosyjsku miesi璚znik "Nowaja Polsza", znakomicie redagowany, bogaty w tre軼i przekazywane rosyjskiemu czytelnikowi, niestety w przegl康ach polskiej prasy konsekwentnie pomijaj帷y gazety o orientacji prawicowej. Za ostatni numer katy雟ki "Nowej Polszy" got闚 jestem wr璚z poca這wa prof. Pomianowskiego w r瘯. (Mego wuja Janka - oficera rezerwy WP, z zawodu lekarza, zamordowano w Katyniu, st康 moje osobiste zaanga穎wanie w tej sprawie ).
W swym wyst徙ieniu telewizyjnym prof. Jerzy Pomianowski wypowiedzia wiele gorzkich s堯w pod adresem obecnych stosunk闚 polsko-rosyjskich, przestrzegaj帷 zarazem polskie elity przeciwko myleniu Rosjan z rz康z帷ymi nimi kremlowskimi neo-imperialistami. Stwierdzi on - jak najbardziej zasadnie - i d捫enia imperialne jedynie szkodz zwyk造m Rosjanom. Co jest moim zdaniem najbardziej cenne, to fakt, 瞠 b璠帷 rzecznikiem dobrych stosunk闚 polsko-rosyjskich, prof. Pomianowski opowiada si wyra幡ie i zdecydowanie po stronie Ukrainy w jej sporze z Kremlem. Jest entuzjast pomara鎍zowej rewolucji i poparcia dla niej ze strony Polak闚, mimo 瞠 rokuje to powik豉nia na odcinku polsko-rosyjskim. Zdawa這by si wi璚, 瞠 panu profesorowi nale膨 si same brawa i wyrazy uznania.
Moje "ale" dotyczy jednak stosunku do rzezi wo造雟kiej 1943 roku. Prof. Pomianowski w mocnych s這wach wyra瘸 pretensje do organizator闚 krakowskiej wystawy obraz闚, ilustruj帷ych okrucie雟twa oddzia堯w UPA dokonuj帷ych krwawej czystki etnicznej 篡wio堯w polskich na Wo造niu i w Galicji Wschodniej (czyli w豉軼iwej, zwanej przez Ukrai鎍闚 Ha造czyn). Po pierwsze, uwa瘸 on j za dysonans zak堯caj帷y obecne ocieplenie w stosunkach polsko-ukrai雟kich. Poza tym podejrzewa prof. Edwarda Prusa - inicjatora wystawy, o dzia豉nia agenturalne na rzecz interes闚 rosyjskich. Chcia豚ym stwierdzi, 瞠 sprawa nie jest tak jednoznaczna. UPA, czyli si造 zbrojne nacjonalist闚 ukrai雟kich spod znaku Stepana Bandery rzeczywi軼ie splami造 si rzezi 篡wio堯w polskich w 1943 roku. 畝dne b喚dy polityki w豉dz II Rzeczypospolitej, s逝sznie wymieniane przez prof. Pomianowskiego, nie mog usprawiedliwi tego ob喚dnego ludob鎩stwa, w gruncie rzeczy szkodz帷ego sprawie ukrai雟kiej. Podnoszenie tej sprawy nie powinno szkodzi poprawie stosunk闚 polsko-ukrai雟kich, gdy ofiarami terroru nacjonalist闚 ukrai雟kich pad造 r闚nie dziesi徠ki tysi璚y uczciwych Ukrai鎍闚, kt鏎zy nie chcieli bra udzia逝 w tej zbrodni i starali si pom鏂 swym polskim s御iadom. Nale篡 im si z naszej strony ho責 i wdzi璚zno嗆. Przez wiele lat komunistycznych rz康闚 nie mo積a by這 omawia otwarcie tych spraw, wi璚 Polacy z dawnych Kres闚 Wschodnich dopiero teraz mog bez 瘸dnej konspiracji op豉kiwa ofiary banderowskiej rzezi. (Sam prof. Edward Prus, jak s造sza貫m, jako m這dy ch這pak by cz這nkiem polskiej miejscowej samoobrony walcz帷ej z mordercami spod znaku UPA. St康 si bierze jego obsesyjny stosunek do OUN-owskiego ludob鎩stwa). Nie spos鏏 w dzisiejszych warunkach wolno軼i s這wa zabroni Polakom z dawnych Kres闚 Wschodnich wypowiadania ich uczu 瘸lu oraz odrazy do morderc闚 ich bliskich. I nie ma 瘸dnych przeciwskaza przeciwko pot瘼ianiu faszystowskiego ludob鎩stwa na Polakach. Sam prof. Pomianowski odrzuca kategorycznie k豉mstwa katy雟kie, os豉niane trosk o przyja潯 polsko-rosyjsk. Podobnie jest ze stosunkami polsko-niemieckimi, kt鏎e mog si rozwija mimo ci庵貫go przypominania zbrodni hitlerowskich w Polsce. Nie wolno jedynie stawia znaku r闚no軼i pomi璠zy Ukrai鎍ami jako narodem a Organizacj Ukrai雟kich Nacjonalist闚 i ich ramieniem zbrojnym - UPA. Tym bardziej, 瞠 zdecydowana wi瘯szo嗆 narodu ukrai雟kiego nie mia豉 nigdy nic wsp鏊nego z OUN i UPA.
Prof. Pomianowski ma s逝szno嗆, dmuchaj帷 na zimne, gdy na terenach obecnej Ukrainy Zachodniej stosunek do UPA jest na og馧 pozytywny, co mo瞠 razi Polak闚, ale jest wynikiem ofiarnej i strace鎍zej walki UPA z sowieck okupacj po wyparciu stamt康 okupanta niemieckiego. Inicjator rzezi Polak闚 na Wo造niu K造m Sawur sam zgin掖 w walce z oddzia貫m NKWD. T zmian roli UPA po wkroczeniu Sowiet闚 na nasze ziemie dostrzega這 r闚nie polskie podziemie antykomunistyczne. 如. Marian Go喚biowski z WiN (p騧niejszy dzia豉cz opozycji niepodleg這軼iowej w PRL) by inicjatorem wsp鏊nej akcji z oddzia豉mi UPA na garnizon sowiecki w Hrubieszowie. Musimy wi璚 postrzega mordowanie Polak闚 przez UPA oraz akcje odwetowe znacznie s豉bszych na tamtych terenach oddzia堯w AK jako zwalczanie si potencjalnych sojusznik闚, wr璚z walki bratob鎩cze. Zaiste bratob鎩cze, gdy na terenach polsko-ukrai雟kich w wyniku licznych rodzin mieszanych znamy wiele przypadk闚, gdy rodzeni bracia mieli odmienne opcje narodowo軼iowe. Najlepszym tego przyk豉dem jest rodzina Szeptyckich, w kt鏎ej jeden z braci - Stanis豉w by polskim genera貫m i ministrem w II Rzeczypospolitej, za drugi - ksi康z metropolita Andrij Szeptycki by moralnym przyw鏚c galicyjskich Ukrai鎍闚. (Z zamieszczonych w ostatnim numerze "Nowej Polszy" wspomnie ministra Adama Daniela Rotfelda dowiedzia貫m si, 瞠 jeszcze jeden z braci Szeptyckich Klimentij, czyli po polsku Klemens, by przeorem w klasztorze ojc闚 bazylian闚 i zgin掖 m璚ze雟k 鄉ierci w sowieckim wi瞛ieniu). Dzi wielu Polak闚 nosi ukrai雟kie nazwiska, nieraz nie zdaj帷 sobie sprawy (jak pos豉nka SLD Anita B這chowiak闚na), 瞠 s to nazwiska 鈍iadcz帷e o ich ukrai雟kim pochodzeniu.
Kiedy znajoma dziennikarka zapyta豉 mnie, jak mog tak lubi Ukrai鎍闚, kiedy mi璠zy nami by這 morze nienawi軼i. Odpowiedzia貫m jej, 瞠 jednocze郾ie by這 morze mi這軼i, gdy tyle by這 mieszanych ma鹵e雟tw. (Zwyrodnialcy z UPA zmuszali Ukrai鎍闚 maj帷ych Polki jako 穎ny, by na znak lojalno軼i wobec sprawy ukrai雟kiej mordowali je w豉snor璚znie, gro膨c 鄉ierci w razie niepos逝sze雟twa. By to skutek ob喚dnego rasizmu wyznawanego przez tych nacjonalist闚).
Za moich m這dych lat w pewnej wojskowej rodzinie zdarzy豉 si tragedia: ma造 synek chwyci pistolet ojca, pozostawiony nieopatrznie w zasi璕u jego r彗, i postrzeli 鄉iertelnie siostrzyczk. Tak Matka Bo瘸 patrzy zapewne na nasze wzajemne swary i bratob鎩cze mordy, niczym rodzice tych dzieci na 闚 tragiczny wypadek. Bratob鎩czy charakter rzezi Polak闚 na Wo造niu nie upowa積ia atoli do zapominania o tej straszliwej tragedii. By nie by這 jak w "Weselu" Stanis豉wa Wyspia雟kiego: "My鄉y wszystko zapomnieli; mego dziadka pi陰 r積瘭i... My鄉y wszystko zapomnieli". Wnioskiem z tego powinna by refleksja, do jakich zbrodniczych skutk闚 prowadzi rasizm i ksenofobia. 皋軟ierze polskich Legion闚 gen. Jana Henryka D帳rowskiego we W這szech nosili na swych mundurach napis: Gli uomini sono fratelli (wszyscy ludzie s bra熤i). Tym bardziej dotyczy to Polak闚 i Ukrai鎍闚.

Antoni Zambrowski
artyku造 najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej ksi捫ce |