PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

Encyklopedyczny skandal

(11,05,2005 廝鏚這 Asme)

Ogl康a貫m w moskiewskiej telewizji (kana II, czyli RTR) rocznicowy program o Powstaniu w Pradze Czeskiej i zwr鏂i貫m uwag na zadziwiaj帷 okoliczno嗆, 瞠 w prawie godzinnym programie ani razu nie pad這 nazwisko jego komunistycznego przyw鏚cy Josefa Smrkowsky'ego, p騧niejszego bohatera Praskiej Wiosny 1968 roku. Autorzy telewizyjnego programu opowiadali (chyba po raz pierwszy w moskiewskiej TV) o czynnym udziale w Powstaniu Praskim dywizji w豉sowskiej ROA i zwi您anych z jej udzia貫m perypetiach politycznych. Tradycyjnie nak豉mali o bezczynno軼i Amerykan闚, kt鏎zy zatrzymali si dos這wnie o krok przed Prah i nie udzielili jej pomocy. W rzeczywisto軼i wojsko ameryka雟kie zachowywa這 lojalno嗆 wzgl璠em sojuszniczych porozumie z Sowietami odno郾ie rejonizacji dzia豉. Amerykanie nie chcieli wkracza na tereny przydzielone wschodniemu aliantowi, wi璚 woleli narazi si swym czechos這wackim sojusznikom. Ostatecznie Powstanie i czesk stolic uratowali czo貪i軼i marsza趾a Iwana Koniewa, kt鏎zy wykonali b造skawiczny rajd i dotarli na czas do walcz帷ego z przewa瘸j帷ymi liczebnie Niemcami miasta. Autorzy programu moskiewskiego narzekali na czesk niewdzi璚zno嗆, okazan poprzez pomalowanie na r騜owo stoj帷ego na pomniku ku czci wyzwolicieli sowieckiego czo貪u, zapominaj帷 doda, i zrodzi豉 si ta "niewdzi璚zno嗆" dopiero po okazaniu Czechom "bratniej" pomocy pi璚iu Pa雟tw Uk豉du Warszawskiego w sierpniu 1968 roku. W闚czas to wstrz捷ni皻y tym wydarzeniem poeta rosyjski Jewgienij Jewtuszenko pisa w g這郾ym wierszu: "Tanki jedut po Pragie, tanki jedut po prawdie" (czo貪i depcz Prag, czo貪i depcz prawd). W maju 1945 roku dla Czech闚 wyzwolonych przez obydwu aliant闚 - i Amerykan闚, i Sowiety - wyp璠zenie Niemc闚 by這 prawdziwym wyzwoleniem. Sowieckie zniewolenie przysz這 dopiero po ust徙ieniu Amerykan闚 i po komunistycznym zamachu stanu w lutym 1948 roku. Tym r騜ni豉 si sytuacja u naszych po逝dniowych s御iad闚 od sytuacji w PRL od razu okupowanej przez Stalina w drodze do Berlina.
Przy okazji okaza這 si, 瞠 stoj帷y na pomniku czo貪 nie jest owym bohaterskim czo貪iem T-34, kt鏎y pierwszy dotar do walcz帷ej Pragi, gdy ten trafi od razu do muzeum Powstania. Na pomniku przez dziesi璚iolecia sta, udaj帷 bohatera, nowiutki ci篹ki czo貪 IS-2 (IS oznacza, jak mo積a si domy郵a, Iosif Stalin), wybrany przez sowieckich genera堯w jako bardziej reprezentacyjny w por闚naniu z ci篹ko do鈍iadczonym w walkach autentykiem. To taka ciekawostka. Chcia貫m por闚na uj璚ie historii Powstania Praskiego przez wsp馧czesnych Rosjan doby W豉dimira Putina z uj璚iem naszych historyk闚 i zajrza貫m do wsp鏊nej encyklopedii PWN i "Gazety Wyborczej". Prosz wyobrazi moje zdumienie, gdy okaza這 si, 瞠 w ca貫j tej encyklopedii nie ma has豉 o Powstaniu w Pradze. Tom 14. zawiera nawet takie has豉 jak "Powstanie szawelskie 1769", czyli (cytuj): "zbrojny bunt ch這p闚 w ekonomii szawelskiej na 痂udzi, spacyfikowane przez wojsko polskie i rosyjskie" oraz "Powstanie chocho這wskie 1846", czyli "zbrojne wyst徙ienie g鏎ali Chocho這wa i okolicznych wsi przeciwko Austriakom 21-23 lutego", natomiast przemilcza takie wa積e wydarzenia, jak powstanie w Pary簑 w sierpniu 1944 roku oraz powstanie w Pradze Czeskiej w maju 1945 r. Jest na szcz窷cie Powstanie S這wackie w sierpniu 1944 roku, opisane nader skr鏒owo w pi璚iu wierszach, co te jest skandalem, zwa篡wszy na znaczenie tego powstania w najnowszych dziejach S這wacji. Ale jest. Powstania w Pradze jak gdyby nie by這. W tym samym 14. tomie "Encyklopedii PWN i GW" w ha郵e "Praga, Praha" w podrozdziale "historia" jest mowa o powstaniu praskim w czasie "Wiosny Lud闚" 1848 roku, ale nie ma powstania praskiego w maju 1945. (Zaraz po tym jest mowa o praskim zamachu stanu w lutym 1948 roku oraz o praskiej wio郾ie 1968). R闚nie w kr鏂iutkim biogramie bohatera powstania praskiego Josifa Smrkowskiego ten epizod zosta pomini皻y. A zatem kompletna cisza o wa積ym wydarzeniu historycznym, kt鏎e uratowa這 stare zabytkowe miasto i stolic kraju przed losem Wroc豉wia i Berlina, zamienionych przez walki uliczne w kup gruz闚. Jest to o tyle zadziwiaj帷e, 瞠 w jednotomowej Encyklopedii Popularnej PWN z 1994 roku wprawdzie nie ma has豉 "powstanie praskie", ale w ha郵e "Praga, (Praha)" mamy wiersz: "5.V.1945 zbrojne powstanie przeciwko hitlerowskiemu okupantowi" co 鈍iadczy, 瞠 w redakcji encyklopedii PWN o powstaniu praskim w maju 1945 r. wiedziano. Ale do wielotomowej encyklopedii PWN ta wiadomo嗆 nie trafi豉.
Powstanie praskie jest wa積ym wydarzeniem, kt鏎e skr鏂i這 przebieg wojny w Europie, gdy zgodnie z rozkazem Hitlera Praga mia豉 by zamieniona w twierdz i broniona do ostatniego niemieckiego 穎軟ierza. Z wiadomymi skutkami dla miasta. M這dzie czeska powsta豉 na wezwanie w豉dz podziemnych Republiki i pozbawiona (w odr騜nieniu od powsta鎍闚 warszawskich z AK) nawet teoretycznej wiedzy i przeszkolenia wojskowego - stawi豉 mimo braku broni przez kilka dni op鏎 Niemcom, ratuj帷 w ten spos鏏 miasto. Nie rozumiem przyczyn przemilczania tak wa積ego w dziejach naszych s御iad闚 wydarzenia i - dodajmy - spektakularnego sukcesu. Mo瞠 chodzi o to, 瞠 u nas w zwyczaju jest rozpami皻ywanie kl瘰k, a naszym pobratymcom jak zwykle si uda這?! I to samo dotyczy udanego (dzi瘯i pomocy Amerykan闚) powstania w Pary簑 w sierpniu 1944 roku. Czy godzi si urz璠owym euroentuzjastom wykazywa tak zamierzon chyba ignorancj w sprawie tak wa積ych w dziejach najnowszych Europy wydarze?

Antoni Zambrowski
artyku造 najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej ksi捫ce |