PUBLICYSTYKA ANTONIEGO ZAMBROWSKIEGO

Częściowe zaćmienie księżyca

(11,12,2003 źródło Asme)

Daniel Passent zamieścił na łamach "Polityki" laurkę ku czci Wydziału Ekonomii Uniwersytetu Warszawskiego, który właśnie obchodzi swe 50-lecie. Wspomnienia zatytułował nader romantycznie "Noc księżycowa", co wyjaśnia żartobliwie: "każda noc, nawet noc komunizmu bywa mniej lub bardziej księżycowa. W drugiej połowie lat 50. panowała noc polarna, było stosunkowo widno".
Daniel jest absolwentem wydziału, ja zaś byłem tam starszym asystentem w Katedrze Ekonomii Politycznej II oraz doktorantem wspomnianego przez niego prof. Włodzimierza Brusa. Daje mi to asumpt do zakwestionowania jego diagnozy, że w ciemną noc komunizmu można było czytać burżuazyjnych ekonomistów, nawet jeździć do nich na stypendium dzięki temu, że panowała noc polarna. Przełamanie "dogmatycznej skorupy" nastąpiło w czasie odwilży w pamiętnym roku 1956, gdy jak pisze Daniel, profesorowie i studenci wspólnie "robili Październik". Dalej Passent pisze o gorszych czasach w dziejach wydziału: "Potem przyszły czasy dla ekonomii raczej niewesołe. W r. 1959 zmarł prof. Zaleski, w 1965 prof. Lange, w 1961 odszedł na emeryturę prof. Lipiński, a w 1965 - wybitny statystyk, prof. Weryha" i dalej: "W 1968 usunięty został prof. Brus, a prof. Bobrowski otrzymał "bezpłatny i bezterminowy urlop". Zawieszono w czynnościach doc. Janinę Walukową i usunięto naszego kolegę i asystenta Włodka Bursztyna. Po marcu 1968 roku Wydział Ekonomii Politycznej został czasowo rozwiązany, dziekan, prof. Czesław Bobrowski podał się do dymisji. Rozpoczął się nowy, bardziej ponury rozdział, z którym nie miałem już nic wspólnego".
Według mojej pamięci, smutne czasy przyszły dla ekonomii wkrótce po Październiku 1956, gdy tow. Wiesław rozpędził na cztery wiatry Radę Ekonomiczną z Oskarem Langem, Czesławem Bobrowskim, Edwardem Lipińskim i Włodzimierzem Brusem na czele wraz z jej projektem urynkowienia gospodarki narodowej (z koncepcji polskich reformatorów skorzystał Janos Kadar). Przed usunięciem prof. Brusa i Janki Walukowej ofiarą czystki padł najpierw (w roku 1965) dr Stanisław Gomułka za współpracę z Jackiem Kuroniem i Karolem Modzelewskim przy dyskutowaniu tez "Manifestu Rewolucyjnego" oraz "Listu otwartego do Partii", później w czasie obchodów Millenium chrześcijaństwa na wiosnę 1966 roku Waldemar Kuczyński i Antoni Zambrowski (czyli niżej podpisany). Wielu pracowników naukowych i studentów wydziału podpisało protest przeciwko zdjęciu "Dziadów" ze sceny Teatru Narodowego w lutym 1968 roku, a następnie brało udział w wiecu protestacyjnym 8 marca przed BUW-em. Bogato reprezentowany też był nasz wydział w areszcie śledczym na Rakowieckiej podczas tzw. wydarzeń marcowych. Studenci wydziału brali również udział w drukowaniu i rozrzucaniu ulotek przeciwko inwazji pięciu państw Układu Warszawskiego na Czechosłowację w sierpniu 1968 roku. Dlatego władze rozwiązały wydział, a później wcieliły go do Wydziału Nauk Społecznych. Dodajmy, że mgr Włodzimierz Bursztyn stracił pracę na wydziale za karę za odważną i inteligentną postawę w moim procesie karnym w roli świadka obrony. W czasie działania TKN i Uniwersytetu Latającego w jego pracach brali udział na zaproszenie doc. Tadeusza Kowalika prof. Edward Lipiński oraz prof. Czesław Bobrowski (pamiętam akcję grupy ZMS-owców z SGPiS zakłócających w prywatnym mieszkaniu wykład prof. Lipińskiego). Absolwenci i byli pracownicy wydziału doradzali w sierpniu 1980 roku Międzyzakładowym Komitetom Strajkowym w Gdańsku i Szczecinie w sierpniu 1980 roku, przy czym dr Janina Walukowa - po świeżej stracie męża zabitego przez nieznanych sprawców w podejrzanych okolicznościach. Po sierpniu 1980 roku na wydziale powstała prężna organizacja związkowa "Solidarności". Przytoczone przeze mnie fakty z dziejów wydziału umknęły uwadze Daniela Passenta ze względu na ideologiczną cenzurę pamięci powodującą ideowo umotywowane luki zwane niegdyś białymi plamami. Dlatego też jego noc księżycowa kojarzy mi się z częściowym zaćmieniem księżyca.

Antoni Zambrowski
artykuły najnowsze | wywiady z autorem | o autorze | felietony TV | o mojej książce |